Chapter 1: حصه اول · زبورِ عجم · E-reader mode

به خوانندهٔ کتاب زبور

می‌شود پردهٔ چشمم پر کاهی گاهیدیده‌ام هردو جهان را به نگاهی گاهی

وادی عشق بسی دور و دراز است ولیطی شود جادهٔ صدساله به آهی گاهی

در طلب کوش و مده دامن امید ز دستدولتی هست که یابی سر راهی گاهی

ز برون در گذشتم ز درون خانه گفتمسخنی نگفته ئی را چه قلندرانه گفتم

دعا

یارب درون سینه دل با خبر بدهدر باده نشئه را نگرم، آن نظر بده

این بنده را که با نفَسِ دیگران نزیستیک آهِ خانه‌زاد مثالِ سَحر بده

سِیلم، مرا بجویِ تُنُک‌مایه ئی مَپیچجولانگهی بِوادی و کوه و کمر بده

سازی اگر حریف یم بیکران مرابا اضطرابِ موج، سکونِ گُهَر بده

شاهینِ من بصیدِ پلنگان گذاشتیهمّتِ بلند و چنگل ازین تیز‌تر بده

رفتم که طایران حرم را کنم شکارتیری که نافِکَنده فتد کارگر بده

خاکم به نورِ نغمهٔ داؤد بر‌فروزهر ذره مرا پر و بالِ شرر بده

«عشق شور انگیز را هر جاده در کوی تو برد»«بر تلاش خود چه مینا زد که ره سوی تو برد»

درونِ سینهٔ ما سوزِ آرزو ز کجاست؟سبو ز ماست ولی باده در سبو ز کجاست؟

گرفتم اینکه جهان خاک و ما کفِ خاکیمبه ذره ذرهٔ ما دردِ جستجو ز کجاست؟

نگاهِ ما به گریبانِ کهکشان اُفتدجنونِ ما ز کجا، شورِ های و هو ز کجاست؟

غزل سُرای و نواهای رفته باز‌آوربه این فسرده‌دلان حرفِ دل‌نواز آور

کِنشت و کعبه و بتخانه و کلیسا راهزار فتنه از آن چشمِ نیم‌باز آور

ز باده‌ئی که بخاکِ من آتشی آمیختپیاله‌ئی بجوانانِ نو‌ نیاز آور

نئی که دل ز نوایش بسینه می‌رقصدمئی که شیشهٔ جان را دهد گداز‌ آور

به نیستانِ عجم بادِ صبحدم تیز استشراره‌ئی که فرو می‌چکد ز ساز آور

ای که ز من فزوده‌ای گرمی آه و ناله رازنده کن از صدای من خاکِ هزارساله را

با دلِ ما چه‌ها کنی تو که به بادهٔ حیاتمستی شوق می‌دهی آب و گُلِ پیاله را

غنچهٔ دل‌گرفته را از نفسم گره‌گشایتازه کن از نسیمِ من داغِ درونِ لاله را

می‌گذرد خیالِ من از مه و مهر و مُشتریتو به کمین چه خفته‌ای، صید کن این غزاله را

خواجهٔ من نگاه دار آبروی گدای خویشآنکه ز جوی دیگران پُر نکند پیاله را

از مشتِ غبار ما صد ناله برانگیزینزدیک‌تر از جانی با خوی کم آمیزی

در موجِ صبا پنهان، دزدیده بباغ آئیدر بوی گل آمیزی با غنچه در آویزی

مغرب ز تو بیگانه مشرق همه افسانهوقت است که در عالم نقشِ دگر انگیزی

آنکس که بسر دارد سودای جهانگیریتسکین جنونش کن با نِشتر چنگیزی

من بندهٔ بی‌قیدم شاید که گریزم بازاین طُرّه پیچان را در گردنم آویزی

جز ناله نمی‌دانم گویند غزل خوانماین چیست که چون شبنم بر سینهٔ من ریزی

من اگرچه تیره خاکم دلکیست برگ و سازمبه نظارهٔ جمالی چو ستاره دیده بازم

بهوای زخمهٔ تو همه نالهٔ خموشمتو باین گمان که شاید ز نوا فتاده سازم

به ضمیرم آنچنان کن که ز شعلهٔ نوائیدلِ خاکیان فروزم دلِ نوریان گدازم

تب و تاب فطرت ما ز نیازمندی ماتو خدای بی نیازی نرسی بسوز و سازم

به کسی عیان نکردم ز کسی نهان نکردمغزل آنچنان سرودم که برون فتاد رازم

بصدای درمندی بنوای دلپذیریخُم زندگی گشادم بجهان تشنه میری

تو بروی بینوائی درِ آن جهان گشادیکه هنوز آرزویش ندمیده در ضمیری

ز نگاهِ سرمه‌سائی بدل و جگر رسیدیچه نگاه سرمه‌سائی دو نشانه زد به تیری

به نگاهِ نارسایم چه بهارِ جلوه دادیکه بباغ و راغ نالم چو تَذَرو نو صفیری

چه عجب اگر دو سلطان بولایتی نگنجندعجب اینکه می‌نگنجد بدو عالمی فقیری

بر سر کفر و دین فشان رحمتِ عامِ خویش رابندِ نقاب بر‌گشا ماهِ تمامِ خویش را

زمزمهٔ کهن سرای گردشِ بادهْ تیز کنباز به بزمِ ما نگر، آتشِ جامِ خویش را

دام ز گیسوان بدوش، زحمتِ گلستان بریصید چرا نمی‌کنی طایر بامِ خویش را

ریگِ عراق منتظر‌، کِشتِ حجاز تشنه کامخون حسین باز‌ده، کوفه و شامِ خویش را

دوش به راهبر زند‌، راهِ یگانه طی کندمی‌ندهد بدست کس عشقْ زمامِ خویش را

ناله به آستانِ دِیر بی‌خبرانه می‌زدمتا بحرم شناختم راه و مقامِ خویش را

قافلهٔ بهار را طایرِ پیش‌رس نگرآنکه بخلوتِ قفس گفت پیام خویش را

نوای من از آن پر سوز و بیباک و غم انگیزستبخاشاکم شرار افتاد و باد صبحدم تیز است

ندارد عشق سامانی ولیکن تیشه ئی داردخراشد سینهٔ کهسار و پاک از خون پرویز است

مرا در دل خلید این نکته از مرد ادا دانیز معشوقان نگه کاری تر از حرف دلاویز است

به بالینم بیا ، یکدم نشین ، کز درد مهجوریتهی پیمانه بزم ترا پیمانه لبریز است

به بستان جلوه دادم آتش داغ جدائی رانسیمش تیز تر می سازد و شبنم غلط ریز است

اشارتهای پنهان خانمان برهم زند لیکنمرا آن غمزه می باید که بیباک است و خونریز است

نشیمن هر دو را در آب و گل لیکن چه رازست اینخرد را صحبت گل خوشتر آید دل کم آمیز است

مرا بنگر که در هندوستان دیگر نمی بینیبرهمن زاده ئی رمز آشنای روم و تبریز است

دل دیده ئی که دارم همه لذت نظارهچه گنه اگر تراشم صنمی ز سنگ خاره

تو به جلوه در نقابی که نگاه بر نتابیمه من اگر ننالم تو بگو دگر چه چاره

چه شود اگر خرامی به سرای کاروانیکه متاع ناروانش دلکی است پاره پاره

غزلی زدم که شاید به نوا قرارم آیدتب شعله کم نگردد ز گسستن شراره

دل زنده ئی که دادی به حجاب در نسازدنگهی بده که بیند شرری بسنگ خاره

همه پارهٔ دلم را ز سرور او نصیبیغم خود چسان نهادی به دل هزار پاره

نکشد سفینه کس به یمی بلند موجیخطری که عشق بیند بسلامت کناره

به شکوه بی نیازی ز خدایگان گذشتمصفت مه تمامی که گذشت بر ستاره

گرچه شاهین خرد بر سر پروازی هستاندرین بادیه پنهان قدر اندازی هست

آنچه ازکار فروبسته گره بگشایدهست و در حوصلهٔ زمزمه پروازی هست

تاب گفتار اگر هست شناسائی نیستوای آن بنده که در سینه او رازی هست

گرچه صد گونه بصد سوز مرا سوخته اندای خوشا لذت آن سوز که هم سازی هست

مرده خاکیم و سزاوار دل زنده شدیماین دل زنده و ما ، کار خدا سازی هست

شعلهٔ سینهٔ من خانه فروز است ولیشعله ئی هست که هم خانه براندازی هست

تکیه بر عقل جهان بین فلاطون نکنمدر کنارم دلکی شوخ و نظر بازی هست

این جهان چیست صنم خانهٔ پندار من استجلوهٔ او گرو دیدهٔ بیدار من است

همه آفاق که گیرم به نگاهی او راحلقه ئی هست که از گردش پرگار من است

هستی و نیستی از دیدن و نا دیدن منچه زمان و چه مکان شوخی افکار من است

از فسون کاری دل سیر و سکون غیب و حضوراینکه غماز و گشاینده اسرار من است

آن جهانی که درو کاشته را می دروندنور و نارش همه از سبحه و زنار من است

ساز تقدیرم و صد نغمهٔ پنهان دارمهر کجا زخمهٔ اندیشه رسد تار من است

ای من از فیض تو پاینده نشان تو کجاستاین دو گیتی اثر ماست جهان تو کجاست

فصل بهار این چنین بانگ هزار این چنینچهره گشا ، غزل سرا، باده بیار این چنین

اشک چکیده ام ببین هم به نگاه خود نگرریز به نیستان من برق و شرار این چنین

باد بهار را بگو پی به خیال من بردوادی و دشت را دهد نقش و نگار این چنین

زادهٔ باغ و راغ را از نفسم طراوتیدر چمن تو زیستم با گل و خار این چنین

عالم آب و خاک را بر محک دلم بسایروشن و تار خویش را گیر عیار این چنین

دل بکسی نباخته با دو جهان نساختهمن بحضور تو رسم روز شمار این چنین

فاخته کهن صفیر نالهٔ من شنید و گفتکس نسرود در چمن نغمهٔ پار این چنین

برون کشید ز پیچاک هست و بود مراچه عقده ها که مقام رضا گشود مرا

تپید عشق و درین کشت نا بسامانیهزار دانه فرو کرد تا درود مرا

ندانم اینکه نگاهش چه دید در خاکمنفس نفس به عیار زمانه سود مرا

جهانی از خس و خاشاک در میان انداختشرارهٔ دلکی داد و آزمود مرا

پیاله گیرز دستم که رفت کار از دستکرشمه بازی ساقی ز من ربود مرا

خیز و به خاک تشنه‌ای بادهٔ زندگی فشانآتش خود بلند کن آتش ما فرونشان

میکدهٔ تهی سبو حلقهٔ خود فرامشانمدرسهٔ بلند بانگ بزم فسرده‌آتشان

فکر گره گشا غلام دین به روایتی تمامزآن که درون سینه‌ها دل هدفی است بی‌نشان

هر دو به منزلی روان هر دو امیر کاروانعقل به حیله می‌برد ، عشق برد کشان کشان

عشق ز پا در آورد خیمهٔ شش جهات رادست دراز می‌کند تا به طناب کهکشان

تو باین گمان که شاید سر آستانه دارمبه طواف خانه کاری بخدای خانه دارم

شرر پریده رنگم مگذر ز جلوهٔ منکه بتاب یک دو آنی تب جاودانه دارم

نکنم دگر نگاهی به رهی که طی نمودمبه سراغ صبح فردا روش زمانه دارم

یم عشق کشتی من یم عشق ساحل مننه غم سفینه دارم نه سر کرانه دارم

شرری فشان ولیکن شرری که وا نسوزدکه هنوز نو نیازم غم آشیانه دارم

«به امید اینکه روزی به شکار خواهی آمد»ز کمند شهریاران رم آهوانه دارم

تو اگر کرم نمائی بمعاشران ببخشمدو سه جام دلفروزی ز می شبانه دارم

نظر به راه‌نشینان سواره می‌گذردمرا بگیر که کارم ز چاره می‌گذرد

به دیگران چه سخن گسترم ز جلوهٔ دوستبه یک نگاه مثال شراره می‌گذرد

رهی به منزل آن ماه سخت دشوار استچنانکه عشق به دوش ستاره می‌گذرد

ز پرده‌بندی گردون چه جای نومیدی‌ستکه ناوک نظر ما ز خاره می‌گذرد

یمی است شبنم ما کهکشان کنارهٔ اوستبه یک شکستن موج از کناره می‌گذرد

به خلوتش چو رسیدی نظر به او مگشاکه آن دمی است که کار از نظاره می‌گذرد

من از فراق چه نالم که از هجوم سرشکز راه دیده دلم پاره‌پاره می‌گذرد

بر عقل فلک پیما ترکانه شبیخون بهیک ذره درد دل از علم فلاطون به

دی مغبچه ئی با من اسرار محبت گفتاشکی که فرو خوردی از بادهٔ گلگون به

آن فقر که بی تیغی صد کشور دل گیرداز شوکت دارا به از فر فریدون به

در دیر مغان آئی مضمون بلند آوردر خانقه صوفی افسانه و افسون به

در جوی روان ما بی منت طوفانییک موج اگر خیزد آن موج ز جیحون به

سیلی که تو آوردی در شهر نمی گنجداین خانه بر اندازی در خلوت هامون به

اقبال غزل خوان را کافر نتوان گفتنسودا بدماغش زد از مدرسه بیرون به

یا مسلمان را مده فرمان که جان بر کف بنهیا درین فرسوده پیکر تازه جانی آفرین

یا چنان کن یا چنین

یا برهمن را بفرما نو خداوندی تراشیا خود اندر سینهٔ زناریان خلوت گزین

یا چنان کن یا چنین

یا دگر آدم که از ابلیس باشد کمترکیا دگر ابلیس بهر امتحان عقل و دین

یا چنان کن یا چنین

یا جهانی تازه ئی یا امتحانی تازه ئیمی کنی تا چند با ما آنچه کردی پیش ازین

یا چنان کن یا چنین

فقر بخشی؟ باشکوه خسرو پرویز بخشیا عطا فرما خرد با فطرت روح الامین

یا چنان کن یا چنین

یا بکش در سینهٔ من آرزوی انقلابیا دگرگون کن نهاد این زمان و این زمین

یا چنان کن یا چنین

عقل هم عشق است و از ذوق نگه بیگانه نیستلیکن این بیچاره را آن جرأت رندانه نیست

گرچه می دانم خیال منزل ایجاد من استدر سفر از پا نشستن همت مردانه نیست

هر زمان یک تازه جولانگاه میخواهم ازوتا جنون فرمای من گوید دگر ویرانه نیست

با چنین زور جنون پاس گریبان داشتمدر جنون از خود نرفتن کار هر دیوانه نیست

سوز و گداز زندگی لذت جستجوی توراه چو مار می گزد گر نروم بسوی تو

سینه گشاده جبرئیل از بر عاشقان گذشتتا شرری به او فتد ز آتش آرزوی تو

هم بهوای جلوه ئی پاره کنم حجاب راهم به نگاه نارسا پرده کشم بروی تو

من بتلاش تو روم یا به تلاش خود رومعقل و دل نظر همه گم شدگان کوی تو

از چمن تو رسته ام قطرهٔ شبنمی ببخشخاطر غنچه وا شود کم نشود ز جوی تو

درین محفل که کار او گذشت از باده و ساقیندیمی کو که در جامش فرو ریزم می باقی

کسی کو زهر شیرین میخورد از جام زرینیمی تلخ از سفال من کجا گیرد به تریاقی

شرار از خاک من خیزد کجا ریزم کرا سوزمغلط کردی که در جانم فکندی سوز مشتاقی

مکدر کرد مغرب چشمه های علم و عرفان راجهان را تیره تر سازد چه مشائی چه اشراقی

دل گیتی انا المسموم انا المسموم فریادشخرد نالان که ما عندی بتریاق و لا راقی

چه ملائی چه درویشی چه سلطانی چه دربانیفروغ کار می جوید به سالوسی و زراقی

ببازاری که چشم صیرفی شور است و کم نور استنگینم خوار تر گردد چو افزاید به براقی

ساقیا بر جگرم شعلهٔ نمناک اندازدگر آشوب قیامت به کف خاک انداز

او بیک دانهٔ گندم به زمینم انداختتو بیک جرعه آب آنسوی افلاک انداز

عشق را باده مرد افکن و پرزور بدهلای این باده به پیمانه ادراک انداز

حکمت و فلسفه کرده است گران خیز مراخضر من از سرم این بار گران پاک انداز

خرد از گرمی صهبا بگدازی نرسیدچارهٔ کار به آن غمزه چالاک انداز

بزم در کشمکش بیم و امید است هنوزهمه را بی خبر از گردش افلاک انداز

میتوان ریخت در آغوش خزان لاله و گلخیز و بر شاخ کهن خون رگ تاک انداز

از آن آبی که در من لاله کارد ساتگینی دهکف خاک مرا ساقی بباد فرودینی ده

ز مینائی که خوردم در فرنگ اندیشه تاریکستسفر ورزیدهٔ خود را نگاه راه بینی ده

چو خس از موج هر بادی که می آید ز جا رفتمدل من از گمانها در خروش آمد یقینی ده

بجانم آرزوها بود و نابود شرر داردشبم را کوکبی از آرزوی دل نشینی ده

بدستم خامه ئی دادی که نقش خسروی بنددرقم کش این چنینم کرده ئی لوح جبینی ده

ز هر نقشی که دل از دیده گیرد پاک می‌آیمگدای معنی پاکم تهی ادراک می‌آیم

گهی رسم و ره فرزانگی ذوق جنون بخشدمن از درس خردمندان گریبان چاک می‌آیم

گهی پیچد جهان بر من گهی من بر جهان پیچمبگردان باده تا بیرون ازین پیچاک می‌آیم

نه اینجا چشمک ساقی نه آنجا حرف مشتاقیز بزم صوفی و ملا بسی غمناک می‌آیم

رسد وقتی که خاصان ترا با من فتد کاریکه من صحراییم پیش ملک بی‌باک می‌آیم

دل بی قید من با نور ایمان کافری کردهحرم را سجده آورده بتان را چاکری کرده

متاع طاقت خود را ترازوئی بر افروزدببازار قیامت با خدا سوداگری کرده

زمین و آسمان را بر مراد خویش می خواهدغبار راه و با تقدیر یزدان داوری کرده

گهی با حق درآمیزد گهی با حق درآویزدزمانی حیدری کرده زمانی خیبری کرده

باین بی رنگی جوهر ازو نیرنگ می ریزدکلیمی بین که هم پیغمبری هم ساحری کرده

نگاهش عقل دور اندیش را ذوق جنون دادهولیکن با جنون فتنه سامان نشتری کرده

بخود کی می رسد این راه پیمای تن آسانیهزاران سال منزل در مقام آزری کرده

ز شاعر ناله مستانه در محشر چه می‌خواهیتو خود هنگامه‌ای هنگامهٔ دیگر چه می‌خواهی

به بحر نغمه کردی آشنا طبع روانم راز چاک سینه‌ام دریا طلب گوهر چه می‌خواهی

نماز بی‌حضور از من نمی‌آید نمی‌آیددلی آورده‌ام دیگر ازین کافر چه می‌خواهی

نه در اندیشهٔ من کار زار کفر و ایمانینه در جان غم اندوزم هوای باغ رضوانیاگر کاوی درونم را خیال خویش را یابیپریشان جلوه ئی چون ماهتاب اندر بیابانی

مرغ خوش لهجه و شاهین شکاری از تستزندگی را روش نوری و ناری از تست

دل بیدار و کف خاک و تماشای جهانسیر این ماه بشب گونه عماری از تست

همه افکار من از تست چه در دل چه بلبگهر از بحر بر آری نه بر آری از تست

من همان مشت غبارم که بجائی نرسدلاله از تست و نم ابر بهاری از تست

نقش پرداز توئی ما قلم افشانیمحاضر آرائی و آینده نگاری از تست

گله ها داشتم از دل به زبانم نرسیدمهر و بی مهری و عیاری و یاری از تست

خوشتر ز هزار پارسائیگامی به طریق آشنائی

در سینهٔ من دمی بیاسایاز محنت و کلفت خدائی

ما را ز مقام ما خبر کنمائیم کجا و تو کجائی

آن چشمک محرمانه یاد آرتا کی به تغافل آزمائی

دی ماه تمام گفت با مندر ساز به داغ نارسائی

خوش گفت ولی حرام کردنددر مذهب عاشقان جدائی

پیش تو نهاده ام دل خویششاید که تو این گره گشائی

بر جهان دل من تاختنش را نگریدکشتن و سوختن و ساختنش را نگرید

روشن از پرتو آن ماه دلی نیست که نیستبا هزار آینه پرداختنش را نگرید

آنکه یکدست برد ملک سلیمانی چندبا فقیران دو جهان باختنش را نگرید

آنکه شبخون بدل و دیدهٔ دانایان ریختپیش نادان سپر انداختنش را نگرید

مرا براه طلب بار در گل است هنوزکه دل به قافله و رخت و منزل است هنوز

کجا ست برق نگاهی که خانمان سوزدمرا با معامله با کشت و حاصل است هنوز

یکی سفینهٔ این خام را به طوفان دهز ترس موج نگاهم بساحل است هنوز

تپیدن و نرسیدن چه عالمی داردخوشا کسی که بدنبال محمل است هنوز

کسی که از دو جهان خویش را برون نشناختفریب خوردهٔ این نقش باطل است هنوز

نگاه شوق تسلی به جلوه ئی نشودکجا برم خلشی را که در دل است هنوز

حضور یار حکایت دراز تر گردیدچنانکه این همه نا گفته در دل است هنوز

زمستان را سرآمد روزگاراننواها زنده شد در شاخساران

گلان را رنگ و نم بخشد هواهاکه می آید ز طرف جویباران

چراغ لاله اندر دشت و صحراشود روشن تر از باد بهاران

دلم افسرده تر در صحبت گلگریزد این غزال از مرغزاران

دمی آسوده با درد و غم خویشدمی نالان چو جوی کوهساران

ز بیم اینکه ذوقش کم نگرددنگویم حال دل با رازداران

هوای خانه و منزل ندارمسر راهم غریب هر دیارم

سحر می گفت خاکستر صبا را«فسرد از باد این صحرا شرارم

گذر نرمک ، پریشانم مگردانز سوز کاروانی یادگارم»

ز چشمم اشک چون شبنم فرو ریختکه من هم خاکم و در رهگذارم

بگوش من رسید از دل سرودیکه جوی روزگار از چشمه سارم

ازل تاب و تب پیشنیهٔ منابد از ذوق و شوق انتظارم

میندیش از کف خاکی میندیشبجان تو که من پایان ندارم

از چشم ساقی مست شرابمبی می خرابم بی می خرابم

شوقم فزون تر از بی حجابیبینم نه بینم در پیچ و تابم

چون رشتهٔ شمع آتش بگیرداز زخمهٔ من تار ربابم

از من برون نیست منزلگه منمن بی نصیبم ، راهی نیابم

تا آفتابی خیزد ز خاورمانند انجم بستند خوابم

شب من سحر نمودی که به طلعت آفتابیتو به طلعت آفتابی سزد اینکه بی حجابی

تو به درد من رسیدی به ضمیرم آرمیدیز نگاه من رمیدی به چنین گران رکابی

تو عیار کم‌عیاران تو قرار بی‌قرارانتو دوای دل‌فگاران مگر اینکه دیریابی

غم و عشق و لذت او اثر دو گونه داردگهی سوز و دردمندی گهی مستی و خرابی

ز حکایت دل من تو بگو که خوب دانیدل من کجا که او را به کنار من نیابی

به جلال تو که در دل دگر آرزو ندارمبه جز این دعا که بخشی به کبوتران عقابی

درین میخانه ای ساقی ندارم محرمی دیگرکه من شاید نخستین آدمم از عالمی دیگر

دمی این پیکر فرسوده را سازی کف خاکیفشانی آب و از خاک آتش انگیزی دمی دیگر

بیار آن دولت بیدار و آن جام جهان بین راعجم را داده ای هنگامهٔ بزم جمی دیگر

بجهان دردمندان تو بگو چه کار داریتب و تاب ما شناسی دل بی قرار داری

چه خبر ترا ز اشکی که فرو چکد ز چشمیتو ببرگ گل ز شبنم در شاهوار داری

چه بگویمت ز جانی که نفس نفس شمارددم مستعار داری غم روزگار داری

اگر نظاره از خود رفتگی آرد حجاب اولینگیرد با من این سودا بها از بس گران خواهی

سخن بی پرده گو با ما شد آن روز کم آمیزیکه می گفتند تو ما را چنین خواهی چنان خواهی

نگاه بی ادب زد رخنه ها در چرخ مینائیدگر عالم بنا کن گر حجابی درمیان خواهی

چنان خود را نگه داری که با این بی نیازی هاشهادت بر وجود خود ز خون دوستان خواهی

مقام بندگی دیگر مقام عاشقی دیگرز نوری سجده میخواهی ز خاکی بیش از آن خواهی

مس خامی که دارم از محبت کیمیا سازمکه فردا چون رسم پیش تو از من ارمغان خواهی

نور تو وانمود سپید و سیاه رادریا و کوه و دشت و در و مهر و ماه راتو در هوای آنکه نگه آشنای اوستمن در تلاش آنکه نتابد نگاه را

بده آندل که مستی های او از بادهٔ خویش استبگیر آندل که از خود رفته و بیگانه اندیش است

بده آندل بده آن دل که گیتی را فراگیردبگیر این دل بگیر این دل که در بند کم و بیش است

مرا ای صید گیر از ترکش تقدیر بیرون کشجگر دوزی چه می آید از آن تیری که در کیش است

نگردد زندگانی خسته از کار جهان گیریجهانی در گره بستم جهانی دیگری پیش است

کف خاکی برگ و سازم برهی فشانم او رابه امید اینکه روزی بفلک رسانم او را

چه کنم چه چاره گیرم که ز شاخ علم و دانشندمیده هیچ خاری که بدل نشانم او را

دهد آتش جدائی شرر مرا نمودیبه همان نفس بمیرم که فرونشانم او را

می عشق و مستی او نرود برون ز خونمکه دل آنچنان ندادم که دگر ستانم او را

تو به لوح سادهٔ من همه مدعا نوشتیدگر آنچنان ادب کن که غلط نخوانم او را

بحضور تو اگر کس غزلی ز من سرایدچه شود اگر نوازی به همین که دانم او را

این دل که مرا دادی لبریز یقین بادااین جام جهان بینم روشن تر ازین باداتلخی که فرو ریزد گردون به سفال مندر کام کهن رندی آنهم شکرین بادا

رمز عشق تو به ارباب هوس نتوان گفتسخن از تاب و تب شعله به خس نتوان گفت

تو مرا ذوق بیان دادی و گفتی که بگویهست در سینهٔ من آنچه بکس نتوان گفت

از نهانخانهٔ دل خوش غزلی می خیزدسر شاخی همه گویم به قفس نتوان گفت

شوق اگر زندهٔ جاوید نباشد عجب استکه حدیث تو درین یک دو نفس نتوان گفت

یاد ایامی که خوردم باده ها با چنگ و نیجام می در دست من مینای می در دست وی

درکنار آئی خزان ما زند رنگ بهارورنیا ئی فرودین افسرده تر گردد ز دی

بیتو جان من چو آن سازی که تارش در گسستدر حضور از سینهٔ من نغمه خیزد پی به پی

آنچه من در بزم شوق آورده ام دانی که چیست؟یک چمن گل یک نیستان ناله یک خمخانه می

زنده کن باز آن محبت را که از نیروی اوبوریای ره نشینی در فتد با تخت کی

دوستان خرم که بر منزل رسید آواره ئیمن پریشان جاده های علم و دانش کرده طی

انجم بگریبان ریخت این دیدهٔ تر ما رابیرون ز سپهر انداخت این ذوق نظر ما را

هر چند زمین سائیم برتر ز ثریانیمدانی که نمی زیبد عمری چو شرر ما را

شام و سحر عالم از گردش ما خیزددانی که نمی سازد این شام و سحر ما را

این شیشهٔ گردون را از باده تهی کردیمکم کاسه مشو ساقی مینای دگر ما را

شایان جنون ما پهنای دو گیتی نیستاین راهگذر ما را آن راهگذر ما را

خاور که آسمان بکمند خیال اوستاز خویشتن گسسته و بی سوز آرزوست

در تیره خاک او تب و تاب حیات نیستجولان موج را نگران از کنار جوست

بتخانه و حرم همه افسرده آتشیپیر مغان شراب هوا خورده در سبوست

فکر فرنگ پیش مجاز آورد سجودبینای کور و مست تماشای رنگ و بوست

گردنده تر ز چرخ و رباینده تر ز مرگاز دست او به دامن ما چاک بی رفوست

خاکی نهاد و خو ز سپهر کهن گرفتعیار و بی مدار و کلان کار و تو بتوست

مشرق خراب و مغرب از آن بیشتر خرابعالم تمام مرده و بی ذوق جستجوست

ساقی بیار باده و بزم شبانه سازما را خراب یک نگه محرمانه ساز

فرصت کشمکش مده این دل بی قرار رایک دو شکن زیاده کن گیسوی تابدار را

از تو درون سینه ام برق تجلئی که منبا مه و مهر داده ام تلخی انتظار را

ذوق حضور در جهان رسم صنم گری نهادعشق فریب می دهد جان امیدوار را

تا بفراغ خاطری نغمهٔ تازه ئی زنمباز به مرغزار ده طایر مرغزار را

طبع بلند داده ئی بند ز پای من گشایتا به پلاس تو دهم خلعت شهریار را

تیشه اگر بسنگ زد این چه مقام گفتگوستعشق بدوش می کشد این همه کوهسار را

جانم در آویخت با روزگارانجوی است نالان در کوهساران

پیدا ستیزد پنهان ستیزدناپایداری با پایداران

این کوه و صحرا این دشت و دریانی راز داران نی غمگساران

بیگانهٔ شوق بیگانهٔ شوقاین جویباران این آبشاران

فریاد بی سوز فریاد بی سوزبانگ هزاران در شاخساران

داغی که سوزد در سینهٔ منآن داغ کم سوخت در لاله زاران

محفل ندارد ساقی نداردتلخی که سازد با بیقراران

به تسلئی که دادی نگذاشت کار خود رابتو باز می سپارم دل بیقرار خود را

چه دلی که محنت او ز نفس شماری اوکه بدست خود ندارد رگ روزگار خود را

بضمیرت آرمیدم تو بجوش خود نمائیبکناره برفکندی در آبدار خود را

مه و انجم از تو دارد گله ها شنیده باشیکه بخاک تیره ما زده ئی شرار خود را

خلشی به سینهٔ ما ز خدنگ او غنیمتکه اگر بپایش افتد نبرد شکار خود را

بحرفی می توان گفتن تمنای جهانی رامن از ذوق حضوری طول دادم داستانی را

ز مشتاقان اگر تاب سخن بردی نمیدانیمحبت می کند گویا نگاه بی زبانی را

کجا نوری که غیر از قاصدی چیزی نمیداندکجا خاکی که در آغوش دارد آسمانی را

اگر یک ذره کم گردد ز انگیز وجود منباین قیمت نمی گیرم حیات جاودانی را

من ای دریای بی پایان بموج تو در افتادمنه گوهر آرزو دارم نه می جویم کرانی را

از آن معنی که چون شبنم بجان من فرو ریزیجهانی تازه پیدا کرده ام عرض فغانی را

چند بروی خودکشی پردهٔ صبح و شام راچهره گشا تمام کن جلوهٔ ناتمام را

سوز و گداز حالتی است باده ز من طلب کنیپیش تو گر بیان کنم مستی این مقام را

من بسرود زندگی آتش او فزوده امتو نم شبنمی بده لالهٔ تشنه کام را

عقل ورق ورق بگشت عشق به نکته ئی رسیدطایر زیرکی برد دانهٔ زیر دام را

نغمه کجا و من کجا ساز سخن بهانه ایستسوی قطار می کشم ناقهٔ بی زمام را

وقت برهنه گفتن است من به کنایه گفته امخود تو بگو کجا برم هم نفسان خام را

نفس شمار به پیچاک روزگار خودیممثال بحر خروشیم و درکنار خودیم

اگرچه سطوت دریا امان بکس ندهدبخلوت صدف او نگاهدار خودیم

ز جوهری که نهان است در طبیعت مامپرس صیرفیان را که ما عیار خودیم

نه از خرابهٔ ما کس خراج می خواهدفقیر راه نشینیم و شهریار خودیم

درون سینهٔ ما دیگری چه بوالعجبی استکرا خبر که توئی یا که ما دچار خودیم

گشای پرده ز تقدیر آدم خاکیکه ما به رهگذر تو در انتظار خودیم

به فغان نه لب گشودم که فغان اثر نداردغم دل نگفته بهتر همه کس جگر ندارد

چه حرم چه دیر هرجا سخنی ز آشناییمگر اینکه کس ز راز من و تو خبر ندارد

چه ندیدنی‌ست اینجا که شرر جهان ما رانفسی نگاه دارد، نفسی دگر ندارد

تو ز راه دیدهٔ ما به ضمیر ما گذشتیمگر آنچنان گذشتی که نگه خبر ندارد

کس ازین نگین شناسان نگذشت بر نگینمبه تو می‌سپارم او را که جهان نظر ندارد

قدح خرد فروزی که فرنگ داد ما راهمه آفتاب لیکن اثر سحر ندارد

ما که افتنده‌تر از پرتو ماه آمده‌ایمکس چه داند که چسان این همه راه آمده‌ایم

با رقیبان سخن از درد دل ما گفتیشرمسار از اثر ناله و آه آمده‌ایم

پرده از چهره برافکن که چو خورشید سحربهر دیدار تو لبریز نگاه آمده‌ایم

عزم ما را به یقین پخته ترک ساز که مااندرین معرکه بی خیل و سپاه آمده‌ایم

تو ندانی که نگاهی سر راهی چه کنددر حضور تو دعا گفته به راه آمده‌ایم

ای خدای مهر و مه خاک پریشانی نگرذره ئی در خود فرو پیچد بیابانی نگر

حسن بی پایان درون سینهٔ خلوت گرفتآفتاب خویش را زیر گریبانی نگر

بر دل آدم زدی عشق بلاانگیز راآتش خود را به آغوش نیستانی نگر

شوید از دامان هستی داغهای کهنه راسخت کوشیهای این آلوده دامانی نگر

خاک ما خیزد که سازد آسمان دیگریذره ناچیز و تعمیر بیابانی نگر

«شاخ نهال سدره‌ای خار و خس چمن مشو»«منکر او اگر شدی منکر خویشتن مشو»

دو عالم را توان دیدن بمینائی که من دارمکجا چشمی که بیند آن تماشائی که من دارم

دگر دیوانه ئی آید که در شهر افکند هوئیدو صد هنگامهٔ خیزد ز سودائی که من دارم

مخور نادان غم از تاریکی شبها که میآیدکه چون انجم درخشد داغ سیمائی که من دارم

ندیم خویش میسازی مرا لیکن از آن ترسمنداری تاب آن آشوب و غوغائی که من دارم

بر خیز که آدم را هنگام نمود آمداین مشت غباری را انجم به سجود آمدآن راز که پوشیده در سینهٔ هستی بوداز شوخی آب و گل در گفت و شنود آمد

مه و ستاره که در راه شوق هم سفرندکرشمه سنج و ادا فهم و صاحب نظرندچه جلوه هاست که دیدند در کف خاکیقفا بجانب افلاک سوی ما نگرند

درون لاله گذر چون صبا توانی کردبیک نفس گره غنچه وا توانی کرد

حیات چیست جهان را اسیر جان کردنتو خود اسیر جهانی کجا توانی کرد

مقدر است که مسجود مهر و مه باشیولی هنوز ندانی چها توانی کرد

اگر ز میکدهٔ من پیاله ئی گیریز مشت خاک جهانی بپا توانی کرد

چسان به سینه چراغی فروختی اقبالبه خویش آنچه توانی به ما توانی کرد

اگر به بحر محبت کرانه می‌خواهیهزار شعله دهی یک زبانه می‌خواهی

مرا ز لذت پرواز آشنا کردندتو در فضای چمن آشیانه می‌خواهی

یکی به دامن مردان آشنا آویزز یار اگر نگه محرمانه می‌خواهی

جنون نداری و هویی فکنده‌ای در شهرسبو شکستی و بزم شبانه می‌خواهی

تو هم به عشوه‌گری کوش و دلبری آموزاگر ز ما غزل عاشقانه می‌خواهی

زمانه قاصد طیار آن دلآرام استچه قاصدی که وجودش تمام پیغام است

گمان مبر که نصیب تو نیست جلوهٔ دوستدرون سینه هنوز آرزوی تو خام است

گرفتم این که چو شاهین بلند پروازیبهوش باش که صیاد ما کهن دام است

به اوج مشت غباری کجا رسد جبریلبلند نامی او از بلندی بام است

تو از شمار نفس زنده ئی نمیدانیکه زندگی به شکست طلسم ایام است

ز علم و دانش مغرب همین قدر گویمخوش است آه و فغان تا نگاه ناکام است

من از هلال و چلیپا دگر نیندیشمکه فتنهٔ دگری در ضمیر ایام است

دگر ز ساده دلیهای یار نتوان گفتنشسته بر سر بالین من ز درمان گفت

زبان اگرچه دلیر است و مدعا شیرینسخن ز عشق چه گویم جز اینکه نتوان گفت

خوشا کسی که فرو رفت در ضمیر وجودسخن مثال گهر بر کشید و آسان گفت

خراب لذت آنم که چون شناخت مراعتاب زیر لبی کرد و خانه ویران گفت

غمین مشو که جهان راز خود برون ندهدکه آنچه گل نتوانست مرغ نالان گفت

پیام شوق که من بی حجاب می گویمبه لاله قطره شبنم رسید و پنهان گفت

اگر سخن همه شوریده گفته ام چه عجبکه هر که گفت ز گیسوی او پریشان گفت

خرد از ذوق نگه گرم تماشا بود استاین که جوینده و یابندهٔ هر موجود استجلوهٔ پاک طلب از مه و خورشید گذرزانکه هر جلوه درین دیر نگه آلود است

غلام زنده دلانم که عاشق سره اندنه خانقاه نشینان که دل بکس ندهند

به آن دلی که برنگ آشنا و بیرنگ استعیار مسجد و میخانه و صنم کده اند

نگاه از مه و پروین بلند تر دارندکه آشیان بگریبان کهکشان ننهند

برون ز انجمنی در میان انجمنیبخلوت اند ولی آنچنان که با همه اند

بچشم کم منگر عاشقان صادق راکه این شکسته بهایان متاع قافله اند

به بندگان خط آزادگی رقم کردندچنانکه شیخ و برهمن شبان بی رمه اند

پیاله گیر که می را حلال می گویندحدیث اگرچه غریب است راویان ثقه اند

لاله این چمن آلودهٔ رنگ است هنوزسپر از دست مینداز که جنگ است هنوز

فتنه ئی را که دو صد فتنه به آغوشش بوددختری هست که در مهد فرنگ است هنوز

ای که آسوده نشینی لب ساحل بر خیزکه ترا کار بگرداب و نهنگ است هنوز

از سر تیشه گذشتن ز خردمندی نیستای بسا لعل که اندر دل سنگ است هنوز

باش تا پرده گشایم ز مقام دگریچه دهم شرح نواها که بچنگ است هنوز

نقش پرداز جهان چون بجنونم نگریستگفت ویرانه بسودای تو تنگ است هنوز

تکیه بر حجت و اعجاز و بیان نیز کنندکار حق گاه به شمشیر و سنان نیز کنند

گاه باشد که ته خرقه زره می پوشندعاشقان بندهٔ حال اندو چنان نیز کنند

چون جهان کهنه شود پاک بسوزند او راو ز همان آب و گل ایجاد جهان نیز کنند

همه سرمایهٔ خود را به نگاهی بدهنداین چه قومی است که سودا بزیان نیز کنند

آنچه از موج هوا با پرکاهی کردندعجبی نیست که با کوه گران نیز کنند

عشق مانند متاعی است به بازار حیاتگاه ارزان بفروشند و گران نیز کنند

تا تو بیدار شوی ناله کشیدم ورنهعشق کاری است که بی آه و فغان نیز کنند

چو موج مست خودی باش و سر بطوفان کشترا که گفت که بنشین و پا بدامان کش

بقصد صید پلنگ از چمن سرا برخیزبکوه رخت گشا خیمه در بیابان کش

به مهر و ماه کمند گلو فشار اندازستاره ر از فلک گیر و در گریبان کش

گرفتم اینکه شراب خودی بسی تلخ استبدرد خویش نگر زهر ما بدرمان کش

خضر وقت از خلوت دشت حجاز آید برونکاروان زین وادی دور و دراز آید برون

من به سیمای غلامان فر سلطان دیده امشعلهٔ محمود از خاک ایاز آید برون

عمر ها در کعبه و بتخانه می نالد حیاتتا ز بزم عشق یک دانای راز آید برون

طرح نو می افکند اندر ضمیر کائناتناله ها کز سینهٔ اهل نیاز آید برون

چنگ را گیرید از دستم که کار از دست رفتنغمه ام خون گشت و از رگهای ساز آید برون

ز سلطان کنم آرزوی نگاهیمسلمانم از گل نسازم الهی

دل بی نیازی که در سینه دارمگدا را دهد شیوهٔ پادشاهی

ز گردون فتد آنچه بر لالهٔ منفرو ریزم او را به برگ گیاهی

چو پروین فرو ناید اندیشهٔ منبه دریوزهٔ پرتو مهر و ماهی

اگر آفتابی سوی من خرامدبه شوخی بگردانم او را ز راهی

به آن آب و تابی که فطرت ببخشددرخشم چو برقی به ابر سیاهی

ره و رسم فرمانروایان شناسمخران بر سر بام و یوسف به چاهی

با نشئه درویشی در ساز و دمادم زنچون پخته شوی خود را بر سلطنت جم زن

گفتند جهان ما آیا بتو می سازدگفتم که نمی سازد گفتند که برهم زن

در میکده ها دیدم شایسته حریفی نیستبا رستم دستان زن با مغبچه ها کم زن

ای لاله صحرائی تنها نتوانی سوختاین داغ جگر تابی بر سینه آدم زن

تو سوز درون او ، تو گرمی خون اوباور نکنی چاکی در پیکر عالم زن

عقل است چراغ تو در راهگذاری نهعشق است ایاغ تو با بندهٔ محرم زن

لخت دل پر خونی از دیده فرو ریزملعلی ز بدخشانم بردار و بخاتم زن

هوس هنوز تماشا گر جهانداری استدگر چه فتنه پس پرده های زنگاری است

زمان زمان شکند آنچه می تراشد عقلبیا که عشق مسلمان و عقل زناری است

امیر قافله ئی سخت کوش و پیهم کوشکه در قبیلهٔ ما حیدری ز کراری است

تو چشم بستی و گفتی که این جهان خوٍابستگشای چشم که این خواب خواب بیداری است

بخلوت انجمنی آفرین که فطرت عشقیکی شناس و تماشا پسند بسیاری است

تپید یک دم و کردند زیب فتراکشخوشا نصیب غزالی که زخم او کاری است

بباغ و راغ گهر های نغمه می پاشمگران متاع و چه ارزان ز کند بازاری است

فرشته گرچه برون از طلسم افلاک استنگاه او بتماشای این کف خاک است

گمان مبر که بیک شیوه عشق می بازندقبا بدوش گل و لاله بی جنون چاک است

حدیث شوق ادا میتوان بخلوت دوستبه ناله ئی که ز آلایش نفس پاک است

توان گرفت ز چشم ستاره مردم راخرد بدست تو شاهین تند و چالاک است

گشای چهره که آنکس که لن ترانی گفتهنوز منتظر جلوهٔ کف خاک است

درین چمن که سرود است و این نوا ز کجاستکه غنچه سر بگریبان و گل عرقناک است

عرب که باز دهد محفل شبانه کجاستعجم که زنده کند رود عاشقانه کجاست

بزیر خرقهٔ پیران سبوها چه خالی استفغان که کس نشناسد می جوانه کجاست

درین چمنکده هر کس نشیمنی سازدکسی که سازد و وا سوزد آشیانه کجاست

هزار قافله بیگانه وار دید و گذشتدلی که دید به انداز محرمانه کجاست

چو موج خیز و به یم جاودانه می آویزکرانه می طلبی؟ بی خبر کرانه کجاست

بیا که در رگ تاک تو خون تازه دویددگر مگوی که آن بادهٔ مغانه کجاست

بیک نورد فرو پیچ روزگاران راز دیر و زود گذشتی دگر زمانه کجاست

مانند صبا خیز و وزیدن دگر آموزدامان گل و لاله کشیدن دگر آموز

اندر دلک غنچه خزیدن دگر آموز

موئینه به بر کردی و بی ذوق تپیدیآنگونه تپیدی که بجائی نرسیدی

در انجمن شوق تپیدن دگر آموز

کافر دل آواره دگر باره به او بندبر خویش گشا دیده و از غیر فروبند

دیدن دگر آموز و ندیدن دگر آموز

دم چیست پیام است شنیدی نشنیدیدر خاک تو یک جلوهٔ عام است ندیدی

دیدن دگر آموز شنیدن دگر آموز

ما چشم عقاب و دل شهباز نداریمچون مرغ سرا لذت پرواز نداریم

ای مرغ سرا، خیز و پریدن دگر آموز

تخت جم و دارا سر راهی نفروشنداین کوه گران است به کاهی نفروشند

با خون دل خویش خریدن دگر آموز

نالیدی و تقدیر همان است که بودستآن حلقهٔ زنجیر همان است که بودست

نومید مشو ناله کشیدن دگر آموز

وا سوخته‌ای یک شرر از داغ جگر گیریک چند به خود پیچ و نیستان همه در گیر

چون شعله به خاشاک دویدن دگر آموز

ای غنچهٔ خوابیده، چو نرگس نگران خیزکاشانهٔ ما رفت به تاراج غمان خیز

از نالهٔ مرغ چمن از بانگ اذان خیزاز گرمی هنگامهٔ آتش‌نفسان خیز