Tlingit Myths and Texts · Tlingit storytellers of Sitka and Wrangell, recorded by John R. Swanton

Chapter 3: The Shaman who Went into the Fire, and the Heron’s Son

Ducᴀgūˊnî qotx cūˊwax̣īx̣ yū-ᴀt-kǃᴀˊtskǃᵒ. Dukāˊk qoˊa ᴀt sǃatēˊx sîtî. Tcǃaguˊtsᴀ naguˊttc yu-ᴀt-kǃᴀˊtskǃᵘ tcūˊnet tîn yudāˊq. Desgwᴀˊtc ʟǃagāˊłigê. Ān wułîg̣āˊsǃ. Qołyēˊs ᴀt wudjāˊq cūt naguˊttc dukāˊk Cāˊỵadadᴀx ỵēq ᴀt kūdjēˊłtc aʟēˊn.

Wānanīˊsawe wugūˊt tsǃu ᴀt łūn. Yūˊnēł qoˊa ᴀt-kᴀgedīˊtc coałihîˊk yūˊkᴀxỵî. Hawāˊstaga ᴀcikǃāˊn doxoˊx qeł kǃᴀˊtskǃᵒ. Gᴀˊnde nagūˊtawe dukāˊk cᴀt yāˊkᴀxỵēˊx dîx̣wᴀˊtsǃî ᴀtkageˊdî cūtx awaʟīˊqǃ yutayᴀˊkǃ tcǃa dūˊwᴀc tūˊg̣ā. Hagūˊsa ʟᴀx yēˊỵakugāˊỵi ᴀt. ᴀt aoʟ̣îg̣êˊn dokāˊk cᴀttc. ʟe gwâyᴀˊł acūˊwua. “Waēˊtc gâwêˊ ge yēˊsînî,” ʟe yūˊaỵaosîqa duxoˊx qēł kǃᴀtskǃᵘ. Tcǃa adēˊ g̣ᴀxyēˊdê aweˊ ye aỵaˊosîqa, “ʟēkǃ.” Tcǃuʟeˊ aˊwᴀc tūˊdî wūcîˊ doxoˊx qēłkǃ. “Wāˊsᴀł cāỵadat iguˊt?” Awᴀctuˊ akᴀʟ̣āˊk. Doqǃēˊnᴀx cî ỵēˊkuwūq. Tcǃa adîˊ g̣ᴀxỵēˊde aweˊ dukāˊk qōˊgu tūt aosīîˊn. Aỵîˊkdᴀx ke āˊwatī dokāˊk ỵaỵīˊnᴀkǃo. Dukāˊk kō uyêˊx.

ʟe g̣onayeˊ uwaguˊt ᴀtgotūˊdî. Hīn yax hîˊtaq uwaguˊt weyaỵīˊna x̣ᴀkᵘ ka an dak uwaguˊt. Akᴀtǃēˊqǃ xāt yᴀx. Kut awasǃîˊt yuhīˊn-yāxqǃ. Akaˊ uwaxeˊ yukuˊt.ˊ Dutcūˊnî ayuˊ yē ỵatî.ˊ Ye daỵaˊdoqa, “Hīnỵîˊx nᴀsqǃāˊq.” Xᴀtc duyuyēˊk ᴀseyuˊ ye ᴀcīˊt tūˊditᴀn. Duitīˊqǃ ỵēq uwaguˊt dukāˊk. Aqǃewūˊsǃ ducᴀˊt, “Gūsuˊ ho ᴀxqēˊłkǃ.” “Wēˊde aweˊ tcūˊnēt aˊołiāt.”

Nāˊnāqǃ ke gūˊtawe tsǃuˊa uwasǃîˊt wekuˊt sᴀkᵘ. “Guˊxkǃᵘsᴀkᵘ,” yūˊdowasakᵘ yuqāˊ. Nᴀsǃgaducuˊ awasǃîˊt yukuˊt. Hūtcǃîaỵeˊ kᴀˊqǃawe uxyēˊk uwatsǃᴀˊq. Tcǃᴀˊtcǃa ag̣āˊawe hīn ỵī yaawatîˊ duyaỵīˊnaỵî. Hīn ỵîkt wuʟ̣îtsîˊs. Tcǃuʟeˊ łstāˊx awudᴀnūˊkᵘ aweˊ yug̣āˊʟǃ ỵêt wudzigîˊt. ᴀx̣ wułix̣āˊtǃ yūˊg̣āʟǃ ya. ᴀˊqǃawe doqǃᴀˊkᴀt wuskēˊntc łdakᴀˊt-ᴀt, kēˊʟ̣adî, tcākǃ. Qotx cūˊnax̣îx̣tc duīˊtx qeyēˊk g̣aᴀˊtîn, yutcāˊkǃ, kēˊʟ̣adî, łdakᴀˊt a.

Duīg̣āˊ quwacîˊ dukāˊk. Nᴀsǃgaducuˊ uxeˊ aqᴀˊx quuwacīˊ yukuˊt duqēˊłkǃ aˊdjî iteˊ yuhīˊn yāxqǃ. Tcǃuʟeˊ łdakᴀˊt āˊwusitīn yukuˊtqǃ duqēˊłkǃ ᴀx kēnaxēˊnîỵa. Yuhīˊn ỵîkt aoʟ̣îg̣êˊn dukāˊk. Aỵîˊx uwaqǃᴀˊq yuxāˊt. Āˊuwaxe yukuˊt taỵeˊ. ᴀtxāˊwe qołᴀˊxsǃ. Tsǃutāˊtawe āˊwaᴀx xēˊtca kayēˊk. Tcǃa yūˊg̣eʟǃ yakᴀtūˊde aweˊ āˊwaᴀx. Tcǃuʟeˊ ᴀkǃeỵīˊt ūˊwagut. Tcǃuł ᴀc utēˊnx ᴀc wudjîỵīˊayu ᴀcīˊt qǃēˊwatᴀn. “Qâq ỵēˊnᴀx ᴀxtaỵīˊt īˊỵagut kāk.” Lᴀx wâˊsa awug̣āˊx duqēˊłkǃ hūtc. “He qǃênguˊkcî nᴀˊxo ke guˊ.” Gūxkǃᵒ saguˊtc yē uwasaˊ. Dukāˊktc qǃēˊwawūs, “Dātkułāˊnsaỵa yē qēỵanūˊkᵘ.” ʟēł ān akāˊwunīk duwᴀˊctu kaˊoduʟ̣akᵘ yāˊnᴀx. “Āˊwu tatūˊk yēkqǃîˊtc adêˊ xᴀt kūnaˊ,” yūˊaỵaosîqa dukāˊk aʟēˊn tatūˊkâyu hît ỵāˊnᴀx kug̣eˊ.

Tcǃuʟeˊ kāyēˊk wūāˊt dukāˊk tîn. Aˊỵi nēł hᴀs āt ᴀc qǃaxēˊtc dukāˊk. Yên ᴀcukāˊwadja dukāˊk. “Gᴀnᴀłtāˊ xān gu g̣acīˊx̣ yuyēˊk Nīx̣âˊ, łîł ʟᴀx ye xᴀt kugᴀˊndjîq. Tcuyēˊ xᴀt kǃugēˊikǃî qǃwᴀn łītǃ tūˊdayu x̣ᴀt nag̣ēˊỵagîqǃt.” Ayᴀˊxawe aosîˊne ᴀcīˊn gᴀnᴀłtāˊ dîcîˊx̣ łītǃ tūˊdî ᴀc wug̣ēˊqǃ. ʟe ᴀˊqǃawe qoˊxodaguttc yułīˊtǃ tūqǃ. Aʟēˊn qāx nᴀstīˊtc.

ᴀdᴀˊx x̣āˊna-awe qǃēˊg̣a yūˊᴀqǃ aqǃāˊwana dukāˊk. “Hādeˊwᴀt ᴀt-cīˊỵî.” ʟēˊławe ᴀt akaˊodag̣ān yug̣ēˊʟǃ djᴀˊnuwu yūˊtatūk ỵidêˊ ᴀdołtīnīˊ sᴀkᵘ. Yên qēˊawe dusᴀˊksî yūˊaosînî, ʟa qotx cūˊwax̣ix yudjêˊnuwa. Yutatūˊkỵî ʟe cāˊwahîk. Dukāˊkawe āˊadjî kāˊwaqa, “Dātx kīˊdᴀsǃîʟ.” Aỵacîˊ Nix̣âˊ ʟēn. Dutūˊtx ke yîcīˊx̣ dukāˊk yên yuaỵᴀsîqēˊk. “Xān gᴀnᴀłtāˊt îcîˊx̣ni qǃwᴀn akᴀˊttse îsaqǃāˊkᵘ āx dāq xᴀt īcāˊdê łītǃ tūˊdê.”

ᴀc nacᴀˊttc yên kudag̣aˊ yūˊtatūk ỵīqǃ yudjêˊnwu kagēˊdî ducᴀˊt g̣a ᴀc kāˊwaqa. Ān ke ūˊwaᴀt ducᴀˊt tatūˊk taỵīˊqǃ. We-akᴀˊt-ᴀt gatūˊsî kᴀgᵘ-tāˊỵî qǃwᴀn tsǃū gatāˊn. “Ayîˊk-ᴀˊdî katǃᴀˊqǃ” dukāˊk ye aỵaˊosîqa, “îcᴀˊt qǃēs.” Akǃūˊłî āx āˊwatê yūˊcāwᴀt yuqg̣wahēˊỵᴀkᵘ (or duyēˊgî). Ayᴀˊxawe ʟēł ye unᴀˊxtc yucāˊwᴀt, ᴀtaỵîˊ ᴀxaˊ yudjêˊnwu. ʟēł qǃeakutᴀˊnūk yūˊtāî. ᴀqǃāˊqǃ duwᴀctuˊ akawuʟ̣āgūˊtcawe yē ᴀqsayīˊn.

Yē adaˊỵaqa dokāˊk, “Îtuwūˊ qǃwᴀn cᴀtǃîˊqǃ Nîx̣âˊ neł guˊtni.” X̣āˊnaawe yoxᴀˊqǃ akāˊwana dokāˊk. ʟēł aweˊ ᴀt akaˊodagan yugēˊʟǃ. X̣ūtsǃ hît yᴀt uwaᴀˊt yutatūˊk qǃawuˊł. ʟe yukîˊnde sîx̣ᴀˊt ke akāˊwacī yuyēˊk dukāˊktc. Nełdêˊ naāˊt. Tcǃa akᴀˊtǃut kᴀˊqǃawe ye ᴀciaˊosîqa ag̣aˊ qonatīˊs. “Nełdêˊ ỵākugwâsaˊ.” Wananīˊsawe nēł ỵaˊodzia yux̣ūˊtsǃ. Doguˊk kᴀqǃ qǃâʟǃ wuduˊwaduqǃwa yᴀˊxawe ỵatiˊ. Anᴀˊqawe aodilǃᴀˊkᵘ ducᴀˊt. ʟe wūˊcdᴀx wuʟǃīˊqǃ. Yūˊtaỵîqǃāqǃ duwᴀctuˊ akaˊ wuʟ̣agūˊtcawe ye aołiyᴀˊx. Gᴀłtāˊt ᴀcīˊn wudjîx̣īˊx̣ duyēˊgî tsǃu. Awēˊtcǃayu x̣ūtsǃ djiakułxēˊʟǃawe gᴀnᴀłtāˊx kāwagāˊn Guˊxkǃᵘsᴀkᵘ.

Tcǃuʟeˊ aweˊ wucikǃᴀˊʟǃ yutatūˊk, tcǃūˊye qāˊawe duduguˊ tūˊde wudjix̣īˊx̣iyᴀ. Yudusx̣ūˊgu-ᴀˊt ayuˊ yē kawanūˊkᵘ. Yuîˊxtǃ kawagānēˊtcayu yē wudzigēˊt. Hūˊtcǃayu ʟe kāˊwagān yuîˊxtǃ qᴀ dukāˊk.

Xᴀtc yuˊ-āx yēs qowanūˊguỵa ān qoˊa ᴀsiyuˊ ʟeł ke wudaqāˊt. Dēx ỵᴀtîˊ yugᴀˊng̣adê. Yāˊtǃaỵîtê awucix̣îˊ ʟēł ỵek uguˊttc. Łīngîˊt qᴀ yāˊtǃaỵîte awugūˊde ʟēł ye dustīˊnto qa awuqōˊxo ʟēł ye dustîˊntc. ʟēł ānx uqōˊx. Tsǃu ʟēqǃ tāˊgawe ʟēł wudaqāˊt weˊān. Tcǃuʟeˊ dᴀxanᴀˊxawe ā cwudzinēˊx wecāˊwᴀt yūˊānqǃ yūcāˊwᴀt dusīˊ tîn. Tcᴀł ctaˊyênkᴀx hᴀs tūndatāˊnawe ān wuāˊt dusīˊ. “Adūˊs gî qasīˊ g̣acaˊ yūˊawe qǃayaqaˊ. Yutǃīˊqǃ cukᴀˊt dāq nahēˊn łᴀqǃ aˊawe hᴀsduīˊt qǃewatᴀˊn. “Wâˊsᴀ xᴀt ỵateˊ, xᴀt.” “Hᴀdāˊtîn sᴀ,” yūˊaciaosiqa yucāˊwᴀt. “Kᴀnēˊq xān dāq ᴀqg̣atcūˊkun ᴀtūˊ yên xâhantc ān hāˊawe.” “Hᴀ nēˊłdê hāˊīn naᴀˊdî,” yūˊaciaosîqa yucāˊwᴀttc. ʟe ᴀc uwacaˊ yułᴀˊqǃtc. ʟe duīˊt yêtsǃdjîwahaˊ. Tcǃuʟeˊ ʟe kaˊodzîte. Qā ayuˊ kaˊodzîte. Desgwᴀˊtc ỵānᴀłg̣ēˊn. Ye adaˊỵaqa ducᴀˊt yułᴀˊqǃtc, “Wâˊsa wūˊnî îxōˊnqǃî.” “ʟe g̣ᴀˊng̣a awugudî ʟēł ỵēq uguˊttc.”

Tǃcuʟeˊ ye kawuˊłgeỵî aweˊ tacukāˊdî aksanuˊktc. Tǃīqǃ tūˊqǃawe ᴀˊcutcnuttc. Desgwᴀˊtc ᴀt tǃukt yuᴀtkǃᴀˊtskǃᵒ. ᴀttcūˊnet ᴀnaˊłᴀttc Wug̣ādjāˊg̣e ᴀˊtg̣a qot wugūˊt hᴀsduīˊc yuᴀtkǃᴀˊtskǃᵒ. “Detcǃaˊ xᴀˊtawe ᴀxỵīˊtkǃ.” Yūˊaỵaosîqa ducᴀˊt, “Deỵînᴀˊq koqāguˊt.” Dêsgwᴀˊtc hīnx ye îcx̣îˊx̣tc yuᴀtkǃᴀˊtskǃᵒ. Tcǃayeˊ dāq g̣acīˊtc ᴀc g̣adjᴀˊqên.

Wananīˊsawe tcūˊnet tîn wugūˊt. Eq dugūdeˊawe ākǃᵘ kᴀt wuqǃāˊgî hīntāyīˊcî. Āx awacāˊt. Yadudjîˊnawe ʟe wūˊctᴀx uwakǃuˊts awᴀˊnîte. Ākǃᵘ kᴀˊqǃawe ỵāˊᴀnᴀswat. Aqǃēˊx ᴀt tīˊqǃnutc tcūnēˊt ag̣aˊłaᴀt g̣anuˊkᵘ.

Wananīˊsawe ye aỵaˊosîqa duʟāˊ, “G̣aˊng̣ā naādêˊ.” “Ỵīkāˊk-hᴀs ʟēł ỵî g̣āˊuguttc.” Tsǃutāˊtawe tǃakᴀˊt wudjîx̣īˊx̣. Tāỵīˊs āˊwacāt. Tcǃuʟeˊ ya ʟēqǃ yatīˊỵīỵa ỵîk āˊwe dāq anacîˊk. Yāˊde ỵîk nᴀxawêˊn łîcuˊ qāʟǃēˊq. “Hāndêˊ īʟǃēˊq,” yūˊaciaosîqa. ʟe anᴀˊx ʟǃakołiˊtsag̣ēˊawe āx ke āˊwaxotǃ. Tᴀkᴀˊtawe acaˊołîxotǃ. Yuˊ-āx-kē-awaxoˊtǃeỵa aweˊ qāxagîˊ ye wudzîg̣āˊt adeˊ qoīˊniỵa. Tcǃuʟeˊ qaxᴀseˊ wasǃūˊ yūˊsǃu taỵīˊstc. Yîˊqdê awateˊ duʟāˊx. ᴀnᴀˊxawe nēł āˊwagîqǃ qᴀ dułīˊłkǃ. ʟe hᴀs aỵadaˊkahān. Kwᴀs tîn hᴀs aỵatǃūˊsǃ gᴀˊnᴀłtāqǃ. Adeˊ hᴀs dᴀnūˊguya yᴀˊxawe sᴀtānâˊ. Wananīˊsawe tsǃu tcūˊnet aˊołīāt yūˊỵaanᴀˊswᴀt hīntaỵīˊcî xᴀˊndî. Tsāˊtcǃᴀs dohᴀˊnî yāˊnᴀx kołagēˊỵîawe āwatǃuˊk cakīˊnᴀx yūˊỵaanᴀˊswᴀt hīntaỵīˊcî. Cunāỵˊêt dāq āˊwate. Tcǃuʟeˊ ᴀtgūwuˊn ax awateˊ. Awᴀˊn ʟᴀx wâˊsa yakǃuˊtsǃ

Ānt gūˊdawe tsǃu tǃāˊkᴀt wudjîx̣īˊx̣. Yāˊde wucūˊwu aỵîˊkdê tāˊỵīs āˊwacāt. Yudāˊqedaqe cīˊx̣awe aositēˊn qācaỵîˊ deỵîˊknᴀx cᴀnacūˊ. “Kîˊndê iwâˊq Kucaqǃēˊtkᵘ.” Yutcǃagᴀˊx̣dê wūdūwaʟǃīˊxe yᴀˊxawe wūnîˊ yūqācāˊỵî. ʟe kāx ᴀseˊ wasǃuˊ, gᴀˊx̣ᵘdê yūˊnᴀskīt. Qāxāˊge ayuˊ yē udzîg̣āˊt. Doxᴀˊn awacāˊt ᴀcaỵîˊ. Îˊqdê tsǃu nēł āˊwagîqǃ. Hāˊʟǃi tîˊnawe ayāˊwatǃus. Ādeˊ adjīˊỵit hᴀs ctᴀnūˊguỵa yᴀx ayūˊ hᴀs adāˊna. ᴀtxaweˊ tcǃuʟeˊ tcūˊnēt ke ᴀłᴀˊttc. Łdakᴀˊt-ᴀt dulaˊ-hᴀs qǃēs nēłdeˊ ỵaᴀkāgādjᴀˊłtc. Łᴀqǃ duỵīˊdawe yē quwanūˊk ag̣āˊ wūsuˊ yucaˊ. Wananīˊsa qǃēˊwawūs duʟaˊ, “Gūˊnᴀx aˊde wuqoxōˊ sa ᴀxkāˊk-hᴀs ʟēˊłxax āˊwoqox.” “Wēˊde wuqoxōˊawe ỵîˊtkǃī,” yūˊaỵaosîqa. ᴀniyāˊdeawe wūgūˊt tcūnēˊt tîn. Akînāˊ dak uwaguˊt awᴀˊq-qaˊowułī nāq. Kîˊndaqǃesǃtūˊnawe a ʟeyeˊ aqǃîsǃtūˊt aoʟ̣îg̣êˊn. Ag̣āˊ qox wudjîx̣īˊx̣ yūˊ-aołîsîˊnî-kǃudᴀˊsǃ hīntaỵīˊcî kǃudᴀˊsǃ. Āqoˊx wudagudeˊawe ʟe tᴀ adêˊ dāq awagîˊqǃ. ᴀqǃîˊts cᴀntūˊdî kᴀx aodîgēˊqǃ yūˊhīntaỵīˊcî kǃudᴀˊsǃ. Tcǃuʟeˊ aqǃîˊts cᴀntūˊ wudîx̣īˊx̣. Atudaweˊ yawakǃuˊt ʟǃadēˊn qa hēˊde yunāˊq qǃîts cᴀntūˊt. Tcǃayēˊ kᵘdayāˊʟǃawe ye akᴀˊnax̣ᴀc duwᴀˊntc. Wananīˊsawe aqǃîˊts cᴀˊntu kaxwēˊxê akaˊ kaˊołîx̣ᴀc. Atcāˊg̣awe awᴀqaˊowū nᴀx dāq uwaqǃᴀˊq. Atǃekᴀtaweˊ cwuʟ̣îx̣āˊc. X̣ᴀkᵘkāˊ wuguˊt. Kāx kē awudîtīˊ. ᴀtguwunāˊx aỵāˊwaxetc. Tsǃu tsǃᴀs duʟaˊ xᴀnt ūwaguˊt. Hᴀsduīg̣ayāˊt asoîguˊq yuatʟǃeˊg̣e ʟǃᴀnqǃ. Yēkᵘdayāˊʟǃ yêx ỵaoduʟ̣îx̣ᴀˊc. Detcǃaˊ aˊayu yūˊantqenî qot acułix̣īˊx̣.

ᴀdayuˊ tsǃu tcūˊnet aˊołiāt. Akᴀˊx wuguˊt kutsǃīˊn awᴀˊq-qaˊowułi. Aʟǃīˊt aˊnᴀx kē aołitsᴀˊq. Tcǃakᴀˊt ānt uwaguˊt. Tcǃu tsǃūtāˊt łiyēˊł duāxdjīˊawe adêˊ g̣oneˊ uwaguˊt. Awaāˊx dukǃudᴀˊsǃî, hīntaỵīˊcî kǃudᴀˊsǃ. Ayatǃēˊt gudaweˊ kᴀx aoditiˊ, aỵᴀłanēˊsǃawe awᴀˊn. Atūˊx nagūˊdawe āˊke uwaguˊt yuˊwᴀq-qawūˊł. Tcǃuʟeˊ teˊawe ᴀdᴀˊqǃ kᴀt āˊwᴀguq ākāˊwasǃūnk yūˊca wᴀˊsî wūˊcdᴀx g̣āˊxdag̣ᴀˊdîn. ᴀnᴀˊx yūˊde koˊkwaqǃaqīˊdjayu tcayaˊ tayᴀˊtawe cwuʟ̣ix̣āˊc ayaỵīˊqǃ ᴀˊnᴀx dāq qǃᴀˊqnî ỵîs. ᴀˊnᴀx dāk qǃāˊg̣awe duīˊt kǃᴀłūˊwᴀtsǃᴀq. ᴀciyāˊnᴀx yāˊwaqǃaq. Duʟǃīˊt ᴀckāˊyᴀnᴀx łaxōˊtǃ. ᴀsiyuˊ ʟa kîˊndawᴀnīn cwuʟ̣ix̣āˊc. Duʟǃīˊt yaỵīˊqǃ ᴀckāˊyanᴀx łaxōˊtǃ. Wūˊcxken duˊłx̣ᴀce ayêˊxayu yᴀˊte duʟǃīˊt ᴀckāˊyᴀn yuałxōˊtǃkuᵘ. ᴀkᴀguwuˊ nastiˊawe aˊkᴀʟyêt wuʟ̣itsîˊs, kᴀdag̣āˊx ᴀcdjīˊỵīt. Łdakᴀˊt ye ᴀckᴀˊnałx̣ᴀc. ᴀtxaweˊ yên uwaqǃᴀˊq. Tsǃu atguwuˊ nāx awateˊ. Qēˊna aˊawe hᴀˊsduēg̣ayaˊ wułîx̣āˊc ᴀcāˊỵî. Yē has ᴀkᴀˊnᴀx̣ᴀc.

Ayaˊ dēx uxēˊawe yākᵘ ỵēk āˊwacᴀt. Gog̣aqōˊxwayu koqōˊxsawe aēg̣ayāˊt uwaqoˊx, hᴀt cāwᴀˊt gâˊyu nełtaˊ. Tca ʟēqǃ ỵᴀtîˊ duwāˊq. “Dāq gu ᴀxqēˊłkǃ. Kǃîˊnkǃawe xāuˊ, ᴀxqēˊłkǃ,” ʟe yuˊaciaˊosîqa. Xᴀtc dēcaˊ ho qoˊnᴀx djīdeˊ yākᵘ nahāˊỵî, ᴀsiweˊ ayeg̣ayāˊt uwaqoˊx. Xᴀtc qācāỵēˊ ayuˊ kǃîˊnkǃîx aołiyᴀˊx. ʟēł awuxaˊ. Aosîtīˊn ᴀˊxsîteỵe ᴀt. “Qᴀhāˊkᵘ tsǃu xā-u.” Xᴀtc qāˊwag̣ē ᴀsîyuˊ ʟēł awuxāˊ. ᴀt tsǃu gᴀntcǃūˊkǃ yêx akaˊosîx̣a. Doxoˊx qoˊa aweˊ wuyêˊx. Detcǃaˊ łīngîˊt g̣a āˊya qocīˊ. Hūtcǃaỵîˊ sᴀˊkawe aˊodihān łīngîˊt sǃūˊg̣o. Tcaˊtcǃa ᴀˊqoa ᴀłuxāˊawe ᴀctūˊn wuteˊ. ᴀˊcqosa īn yīsǃ ᴀc ỵītīˊt āwag̣ēˊqǃ. Āˊỵet kē wudjîg̣ᴀˊn. ʟe āx āwacāˊt. Tcucyāˊqǃ ᴀc ācaˊoʟ̣itsu. ʟa wūˊcdᴀq wuʟǃīˊk yucāˊwᴀt xᴀtc qoˊsa xakāˊ cᴀdayuˊ. Adjāˊg̣awe tcǃuʟeˊ gᴀłqādāˊga awaxoˊtǃ. Akᴀˊʟǃtǃê qoˊa aweˊ tcǃuʟeˊ awułiūˊx̣ āˊwe tāˊqǃax osîteˊ. ᴀtcaweˊ qoˊsaxa tāˊqǃa. ᴀtcāˊg̣awe wuqoˊx. ᴀcgēˊt uwaqoˊx weqoˊsaxa qoan. Āˊwadjᴀq ᴀcgēˊt qōx. ᴀcaỵīˊ āx āwaʟīˊqǃ. Āndêˊ aỵaˊwaxa duʟāˊ-hᴀˊsdjidê. Aỵakāˊwahᴀn. Hāʟǃ tîn hᴀs aỵāˊwatǃusǃ.

ʟāˊgu yên qᴀx duł-nîgîˊn ye qoỵanaqeˊtc, “Hūtcǃ qêłqᴀˊx.”