Hindi niya pinansin ang sino man, tuloytuloy siya sa higaan n~g may sakit, at saca niya hinawacan ang camay nito:
--¡Maria!--ang canyang sinabi n~g hindi maulatang pag-irog, at bumalong sa canyang m~ga mata ang m~ga luha;--¡Maria, anac co, hindi ca mamamatay!
Binucsan ni Maria ang canyang m~ga mata at tiningnan siya n~g tanging pagtataca.
Sino man sa m~ga nacacakilala sa franciscano'y hindi na~ngaghihinala man lamang na siya'y may taglay n~g gayong lubhang m~ga caguiliwguiliw na damdamin; hindi inaacala n~g sino mang sa ilalim n~g gayong matigas at magaspang na anyo'y may tangkilic na isang puso.
Hindi nacapanatili roon si pari Damaso, at umiiyac na parang musmos na lumayo sa dalaga. Tinun~go niya ang "caida" upang doo'y maibulalas niya ang canyang capighatian, sa lilim n~g m~ga gumagapang na halaman sa durun~gawan ni Maria Clara.
--¡Pagcalakilaki n~g canyang pag-ibig sa canyáng inaanac!--ang sapantaha n~g lahat.
Pinagmamasdan siya ni fray Salví na hindi cumikilos at hindi umiimic, at nan~gan~gagat labi n~g bahagya.
N~g anyóng natatahimic na si pari Dámaso'y ipinakilala sa canya ni doña Victorina ang binatang si Linares, na sa canyá'y magalang na lumapit.
Waláng imic na pinagmasdan siya ni pari Dámaso, mula sa m~ga paa hangang úlo, inabot ang súlat na sa canya'y iniabot ni Linares, at binasa ang lihim na iyóng anaki'y hindi napag-uunawa ang lamán, sa pagca't tumanóng:
--¿At sino po ba cayó?
--Acó po'y si Alfonso Linares, na inaanac n~g inyóng bayáw ...--ang pautál na sinabi n~g binata.
Lumiyad si pari Dámaso, mulíng minasdan ang binata, sumaya ang mukha at nagtindíg.
--¡Aba, icaw palá ang inaanac ni Carlicos!--ang biglang sinabi at siya'y niyacap; halica't n~g kita'y mayacap ... may ilang, araw lamang na catatanggap co pa n~g canyang sulat ... ¡abá, icaw palá! Hindi catá nakikilala ... mangyari baga, hindi ca pa ipinan~gan~ganac n~g aking lisanin ang lupaing iyón; ¡hindi cata nakilala!
At pinacahihigpit n~g canyáng matatabang m~ga bisig ang binata, na namúmula, ayawan cung sa cahihiyan ó sa pagcainís. Tila mandin nalimutan n~g lubós ni pari Dámaso ang canyáng pighati.
N~g macaraan ang iláng sandali n~g pagpapakita n~g pagguiliw at pagtatanong sa calagayan ni Carlicos at ni Pepa, tumanóng si pari Dámaso:
--¡At n~gayon! ¿anó ang ibig ni Carlicos na gawin co sa iyó?
--Tila mandin may sinasabi sa sulat na caunting bagay ...,--ang muling sinabi ni Linares n~g pautál.
--¿Sa sulat? ¿tingnan co? ¡Abá, siya n~ga! ¡At ang ibig ay ihanap catá n~g isáng catungculan at isáng asawa! ¡Hmm! ¡Catungculan ... catungculan, magaang; ¿marunong ca bang bumasa't sumulat?
--¡Tinanggáp co ang pagca abogado sa Universidad Central!
--¡Carambas! icaw pala'y isang picapleitos (mapang udyóc sa pag-uusapin) datapuwa't wala sa iyong pagmumukha ... tila ca isang mahinhing dalaga, n~guni't ¡lalong magaling! Datapuwa't bigyán catá n~g isang asawa ... ¡hm! ¡hmm! isang asawa....
--Padre, hindi po acó lubháng nagdadalidali,--ang sinabi ni Linares na nahihiya.
Datapuwa't si pari Dámaso'y nagpaparoo't parito sa magcabicabilang dúlo n~g caida, na ito ang ibinúbulong:--¡Isang asawa, isáng asawa!
Hindi na malungcot at hindi naman masaya ang canyang mukha; n~gayo'y nagpapakilala n~g malaking cataimtiman at wari'y may iniisip. Pinagmamasdan ni pari Salví ang lahat n~g ito mula sa malayo.
--¡Hindi co acalaing macapagbibigay sa akin n~g malaking capighatian ang bagay na ito!--ang ibinulong ni pari Dámaso n~g tinig na tumatan~gis;--datapuwa't sa dalawang casamaa'y dapat piliin ang pinacamaliit.
At lumapit cay Linares at saca inilacas ang pananalita:
--Halica, bata,--anya:--causapin nata si Santiago.
Namutla si Linares at cusang napahila sa sacerdote, na nag-iisipisip sa paglacad.
N~g magcagayo'y humalili naman sa pagpaparoo't parito sa caida si pari Salví, na naggugunamgunam ayon sa dati niyang caugalian.
Isang tinig na sa canya'y nagbibigay n~g magandang araw ang siyang nagpahinto n~g canyang capaparoo't parito: tumunghay at ang nakita niya'y si Lucas, na sa canya'y bumati n~g boong capacumbabaan.
--¿Anó ang ibig mo?--ang tanong n~g m~ga matá n~g cura.
--Among, ¡aco po ang capatid n~g namatay sa caarawan n~g fiesta!--ang sagot na cahapishapis ni Lucas.
Umudlot si pari Salví.
--¿At ano?--ang ibinulong na bahagya na marin~gig.
Nagpupumilit umiyac si Lucas at pinapahid n~g panyo ang canyang m~ga mata.
--Among,--ang sinabing nagtutuman~gis,--¿naparoon po aco sa bahay ni don Crisóstomo upang humin~gi n~g cabayaran sa búhay ..., ipinagtabuyan muna aco n~g sicad, at ang sabi'y aayaw raw siyang magbayad n~g ano man, sa pagca't nan~ganib daw siyang mamatay sa sala n~g aking guiliw at cahabaghabag na capatid. Nagbalic po acó ó cahapon, n~guni't siya'y nacapasa Maynila na, at nag-iwan n~g limang daang piso upang ibigay sa akin, parang isang caawang-gawa, at ipinagbiling huwag na raw bumalic aco cailan man! ¡Ah, among, limang daang piso sa aking caawa-awang capatid, limang daang piso, ah! ¡among!...
N~g una'y pinakikinggan siya n~g cura na nagtataca at inuulinig ang canyang pananalita, saca untiunting nasnaw sa canyang m~ga labi ang isang lubhang malaking nagpapawalang halaga at pag-alipusta, sa pagcamasid n~g gayong daya at paglambang, na cung nakita sana ni Lucas, marahil siya'y tumacas at nagtumacbo n~g boong tulin.
--¿At ano ang ibig mo n~gayon?--ang itinanong na casabay ang sa canya'y pagtalicod.
--¡Ay! among, sabihin po ninyo sa akin, alang-alang sa Dios, cung ano caya ang dapat cung gawin; sa tuwi na'y nagbibigay ang among n~g mabubuting m~ga hatol....
--¿Sino ang may sabi sa iyo? Hindi icaw tagarito....
--¡Nakikilala ang among sa boong lalawigan!
Lumapit sa canya si pari Salví na nanglilisic ang m~ga matá sa galit, itinuro sa canya ang lansan~gan at saca sinabi sa gulat na si Lucas:
--¡Humayo ca sa iyong bahay at pasalamat ca cay D. Crisostomo na hindi ca ipinabilanggo! ¡Lumayas ca rito!
Nalimutan ni Lucas ang canyang pagpapacunwari at bumulong:
--Abá ang isip co'y....
--¡Lumayas ca rito!--ang sigaw ni pari Salví na malaki ang galit.
--Ibig co po sanang makipagkita cay pari Dámaso....
--May gagawin si pari Dámaso ... ¡lumayas ca rito!--ang muling ipinagutos n~g matindi n~g cura.
Nanaog si Lucas na nagbububulong:
--¡Isa pa naman ito ... pagca siya'y hindi nagbayad n~g magaling!... Cung sino ang bumayad n~g magaling....
Nan~gagsidalo ang lahat, dahil sa malacas na catatalac n~g cura, pati ni pari Dámaso, ni capitan Tiago at ni Linares....
--¡Isang walang hiyang hampas-lupa, na naparitong nanghihin~gi n~g limos at aayaw magtrabajo!--ang sinabi ni pari Salví, na dinampot ang sombrero at bastón at tinun~go ang convento.