"ANÓ SABI IYÓN EH?"
Si Gerardo ay hindî santó. Anák din siyá ni Eva't ni Adán na kapwà makasalánan.
Totóo ngâ na, para kay Gerardo, Báyan ang una at Báyan ang hulí; na, ang pagkamakabáyan, hindî sa salita kundî sa gawâ, ay siyang damdaming pinakamahalagá at nangangaibábaw sa boô niyang kataúhan. Totóo rin namán na walâ siyang pinakamamahál na pangarap mulâ sa pagkabatà kundî ang maihandóg ang iisa niyáng pusò sa dámbanà ng kanyáng lahì.
Dapwa't hindî dahil sa lahát nang itó, ay walâ nang maiisip si Gerardo sa boô niyang búhay kundî "bayan." Maminsánminsán din namang masubukan niyá ang kanyang sarili na nangangarap hindî sa kandúngan ng báyan, kundî sa kandungan niyáng mga anáki'y tálàng nagantiantilaw sa lángit ng Pilipinas... Katakátaká kayâ na ang Gerardong iyan ay maakit sa bangóng humáhalimúyak ng isáng sampagitang nananariwà na gáya ni Elíng?
Oh, si Elíng!
Sa kanyáng hárap si Gerardo ay nagíging makátà, nagíging mangangarap, at magiliwin sa mga bulaklák, paró-paró, tala, bítuin...
Ang mabaít niyáng pusò sa haráp ni Elíng ay kung bákit nagíging manunuksó; ang mga payapa't maaamò niyáng sulyáp ay kung bákit nagíging malilikot at mga magnanakaw!...
Silang dalawá ay malaon nang magkaibígan. Hábang lumaláon ang kanilang pagkikilála, ay lalo at lálong nasasabík si Gerardo sa pagmalas sa dilág ni Elíng, sa pagdiníg sa mga mahihiwagà't matatamís niyáng salitâ, sa pagpúkaw sa mga ngiting mangbibíhag ng binibining yaon na ipinaglihí yatà sa dako pa roon ng hinhín ni María Clara...
Nguni't hanggán diyán lang si Gerardo.
Hinahangaan niya ang ganda ni Elíng, dapwa't di pa sumasambá.
Siya lang ay natutuwâ, naiigáyang malásin ang himalâng yaon ng Kalikasán.
Noong mangyari ang sigalót sa bahay-pamunùan, si Elíng ay nakaupô at nanánahí ng isang panyô sa loob ng kanyáng tindáhan. Ang mukhâ niyáng kaáya-áya, ay minsáng magníngning sa lugód, at minsáng mangulimlím sa panglaw. Bakit? Ang kanyáng paningín ay láging nakapakò sa malayò, bihírang mátigil sa tinatahî. Báwa't táong magdáan ay kinikilalang mabúti malayò pa.
Si Elíng ay may ináantabayánan; hinihintáy niya ang pagdáan sa kanyáng tapát noong mainit sa sínag ng Bagong Araw na kabatang-batà pa ay bayani na. Para kay Elíng, ang binátang yaon na láging nahahandáng ipáram ang lahat maitaguyod lang ang dinuduháging Matwíd, ang binátang yaon na nagsanggálang sa dangál ni Julio na kanyáng amá, ay isa nang Krísto na dápat niyáng igálang, mahalín, itángi, pagukúlan ng báwa't paták ng kanyáng pagíbig, at paghandugán ng báwa't tibók ng kanyáng pusò!
Hindî nainíp si Elíng sa pagaantáy kay Gerardo, na sínapantahà niyáng sa paguwî mulâ sa presidencia ay dadáan sa tapát ng kanyáng tindáhan.
Malayo pa ay nakilála na ng binibini ang magílas na tindíg nang líhim niyang kinakauláyaw sa kaibutúran ng kanyáng pusò.
--"Elíng!"--ang pagdaka'y ibinati ng binatà pagkalapít sa tindáhan.
--"Gerardo, halika sandalî!"
Si Gerardo'y lumapit at boong galak na kinamayan ang binibini na noo'y singpulá ng gumámela, aywán kung dáhil sa pagaálaalang siya'y lumábis sa kanyáng nápakalambíng na "Halíka!"
--"Ipagpatáwad mo, Elíng, ang pakikikamáy ko sa iyó ng kaliwâ."
--"Bákit? anóng mayroón ka sa iyóng kánan?"
Si Gerardo'y nagkúlay sagà.
Inakalà niya na isáng pagbubunyî sa saríli kung ipagtátapát ang tunay na dáhil; kaya't ngumitì na lang at nasiyahan sa ísang maráhang:--"Walâ!"
--"O, ay bákit at may tálì?"
--"Walâng ano man; nákagat lang akó ng putakté doon áh... sa púnong bayábas nina Tikikò."
Si Elíng ay alangáng mapangitíng alangáng magálit. Alam niyá, gáya ng pagkaálam sa kanyáng A. B. K,... na ang mga salitâng iyon ay isang kimpál na kabulaánan. Hinagisan muna ang binatà ng isang tingin na wari'y nagsísisigáw ng "Sinungaling itó ah!," bágo sumagót:
--"Putakté? ay bákit at may dugô?"
Si Gerardo'y lálong namulá.
--"Diyatà, Gerardo,"--ang dugtong ni Elena--"diyatà namá't iyán lang ay ipagkákailâ mo pa sa akin?... Sapagka ba namá't ang tumátanong ay...ah! siya nga palâ naman!... Isáng walâng kabuluháng gáya ko, ay di ngâ nararápat..."
Ang binatang tigagál na tigagál sa mga salitâ ng kanyáng kaharáp, ay walâng naihumá kundî isáng:--"Hindîng hindî, Elíng, oh, hindî ngâ!"
--"Súlong na, maaabála ka lang sa akin,"--ang patúloy ng binibinì na may kahálong wari'y hinampó.
--"Patáwad, Elíng!... Binibirò lang kita.... Huwág mong damdamín ang áking pagkukúlang... at sasabíhin ko na sa iyóng lahat!"
Isang ngitî, isang ngiting malambíng na 'kapilas ng langit' ang nagpahiwátig kay Gerardo na ang pinangambahán niyang nagtampó ngang túnay, ay nagtamputampúhan palâ lang.
--"Anó iyon? Sabihin mo na."
--"Isa lang muntíng súgat, Elíng."
--"Na namán!"--ang may padaóp kamáy pang sagót ng dalága, na animo'y noon lang nabatíd ang nangyári kay Gerardo, gayóng sa katunáyan ay nagmamaángmaángan siya.
Pagdaka'y kumúha ng isáng palanggána, isáng boteng may lamáng gamot at saka isáng kahitang punô ng búlak at pangtalì ng súgat.
--"Gerardo"--ang bigkás ng binibinì;--"nakatupad ka na ng iyong katungkúlan; bayaan mo namang tuparín ko ang ákin. Lilinisin ko ang iyóng súgat."
--"Oh Elíng! Kay gandá ng iyong loób!... Dápwa't ikáw, mutyâ ng áking báyan, linisin ang súgat ng isáng abâng dukhâ na gaya ko?..."
--"Kung anó-anó ang pinagsasabi ng Gerardong itó!"--ang tugón ng dalága pagkatápos na máhagisan ang kaúsap ng isang napakalagkit na títig.--"Tingnán ko nga ang iyóng kamay."--At umakmang aabutin ang sugatáng kamay ni Gerardo na dalidali nitóng inaurong.
--"Huwag na, Elíng; maráming salamat."
--"O tingnán mo siyá!"
--"Hindî nábabagay. Bayáan mo ná't..."
--"Bayáang anó? hindi ba't tuwî kang magtatalumpatì ay ipinangangaral mo na ang lahát ng táo ay dápat tumupád sa kanikaniláng katungkúlan? Hindî ba't ito'y katungkúlan ko? Ako ba'y hindî táo sa iyo? Hindî ba...."
--"Súkat na, Elíng, súkat na; dapwa't iyang mga sutlâ mong dalirì ay di dapat marumhán ng...."
--"Diyatà nama't akó'y iyóng bibiguín?"
--"Oh! Hindî sa ibig kitáng biguín..."
--"Ah, ayóko ngâ nang maraming salitâ. Ipalínis mo sa akin ang iyong súgat at tapús!"
Si Gerardo'y di na tumutol sa pagaala-álang baká ang ánghel na iyón ay magtampó na namán.
Samantálang hinuhugásan ng binibinì ang kamáy ng binatà, itó nama'y walang tahán ng panunuksó:
--"Oh Elíng! Sa pinakamalálim kong mga pangarap, sa pinakamaláyang galáw ng aking gunitâ, kailán ma'y di ko nasumpungán ang anó mang pahiwátig na sa áraw na itó ay áking mapapaláran ang pagkakáwang-gawâ niyáng mga dalirì mong bawa't isá ay katumbás ng boô kong buhay!"
--"Palalò!"
--"Elíng, kaúsap mo yaring pusò!"
--"Sinungáling!"
--"Elíng, dinggín mo ang isáng katotohánan!"
--"Anó iyón?"
--"Isáng damdaming iniingat-ingátan ko at maláon ng tinitimpî-timpî?"
--"Sabíhin mo kung anó."
--"Huwág kang magagálit?"
--"Bakit kayâ akó magagálit?"
--"Tatanggapín mo?"
--"Anó sabi iyón eh?"
--"Ipangakò mo muna!"....
--"Na anó?"
--"Na iyong tatanggapín!"
--"Kung hindì masamâ'y... tatanggapín ko."
--"Elíng, iniíbig kita!"
--"Ha?"--ang pamangháng saló ng angkán ni Venus.
--"Iniíbig kitá!"...
--"Dáhan-dáhan, Gerardo! Ikáw ay magmunimuni."
--"Walang kailángan, kita'y kilaláng malaon na... Ako rin nama'y kilalá mo: sumagot ka. Elíng, iniíbig mo ba akó?"
--"Ay! ang pusò ko, Gerardo, ay di na akin; kinusà ko siyang ihandóg sa dápat kong mahalin; lumingap sa ibá ay di na mangyayári!"
Ang binata'y sandalîng napípi. Kinintalán ng isang títig ang bitúing kauláyaw bago tumugón:--
--"Elíng, di ko mawatásan ang iyóng salitâ. Ibig mo bagáng sabihin na ako'y walâ nang pag-asa?"
--". . . . . . ."
--"Iyon ba ang kahulugan?"
--"Aywán ko."
--"Aywán ko dáw!"
--"Abá!"
--"Wikà mo'y di na mangyayáring lumingap ka pa sa ibá? Anó ang kahulugán at kangino tumutúkoy ang ibang iyan? Sa ákin kayâ, Elíng?"
--"Aywán ko!"
--"Si Elíng namán! Bákit mo kayâ pinamamáhay ang kalulwá ko sa pangangambá?... Sagutín mo sana akó. Sa akin ba tumutúkoy?"
--"Hindî...."--ang wari'y walâ sa loob na sagót ng binibinì.
--"Oh, Elíng ko! At ang ibig mong sabíhin ay di ka na makalilíngap kanino pa man, líban sa ákin?"
Isáng busilak na langit ang nabuksán kay Gerardo. Pagdaka'y hinawakan ang kamay ni Elena at inalapit sa lumulundag niyang pusò.
--"Abá! hindî!... aywán ko! hindî!... abá!"--ang sunod-sunod na pagbabangong-puri ng dalagang nagpúpumiglás.
--"Ah, Elíng! Huwág mo nang ikaít sa akin ang tibók niyáng iyong pusò. Ipagtapát mo na! Hindî mo ba ako iniíbig, Elíng?"
Iláng sandalî na napipi ang binibinì. Walang maláang isagót. Kundanga'y napasukol siyá kaagad! Gayón na lang ang kanyáng pagsisisi. Manganí-nganíng kagatin ang tuksóng dilà na sa pamamagítan ng isang "Hindî", ay isiniwálat ang boông líhim ng kanyáng pusò!
--"Elíng ko",--ang mulìng samô ng binatà. "Hindî mo ba ako iniíbig?"
Kálulwá na ni Elíng ang tumugón:--
--"Oo, Gerardo, oo iniíbig kitá!!"
Pangahas na laláki! Isáng matindíng halík at isang mahigpít na yákap ang pagdáka'y ninákaw sa bulaklák na yaon ng Kasilangánan.
Mabuti na lang at wala silang saksi!
Si Gerardo'y umuwî noon na taglay ang dalawâng pagwawagíng magkaibá ng urì: Tagumpay lában sa kasikismo ng isang pinunò at tagumpay lában sa pulutóng ng mga naggigilásang kandidato sa kamáy ni Elíng.