Sa icalauang arao nang hapon ay si Juan, si Nicolás at si Teodora, ay nan~gahas na binatac sa camay ang canilang ama at sa dulo nang caniyang casaca, na ang nasa,y, dal-hin siya sa buquid. Ang lahat ay naquitulong sa canila, at napilitan siyang umalis nang bahay.
Ang ama. ¿Anong laquing pagpipilit ninyo? ¿Saan ninyo aco ibig dal-hin?
Si Juan. Sa buquid, sa ilalim nang punò nang mansana.
Ang ama. ¿At baquit?
Si Nicolás. Nang ipatuloy ninyo ang sinapit ni Robinson.
Si Teodora. Oo pô, ang historia ni Robinson natin.
Ang ama. Oo n~ga; datapoua,t, inaacalà cong hindi iquinaaalio ninyo ang aquing Robinson na para nang una.
Si Juan. ¿Baquit pô? ¿sino ang nagsabi sa inyo?
Ang ama. Cung hindi aco nagcacamalî, ay naquita co cahapon na ang ilan sa inyo ay naghihicab, at ito,y, caraniuang isang tandâ na quinayayamutan na ninyo.
Si Teodora. Hindi pô. Cami po,y, napagod sa cahuhucay sa halamanan, at talastas na ninyo na pagcatapus nang paghucay sa boong hapon, ay sapilitang magaantoc nang caunti.
Si Nicolás. N~gayo,y, ualà caming guinagauà cundi ang magbunot nang damó, at dinilig namin ang ensalada lamang, caya cami hindi nagaantoc.
Si Luisa. Tingnan ninyo ang paglucso co. ¿Paanong aco,y, magaantoc?
Ang ama. Sasalitin co, yayamang siya ninyong iniibig; datapoua,t, capag cayo,y, napapagod na sa paquiquinyig nang historia ay sabihin ninyo sa aquin.
Si Juan. Hindi pô cami mapapagod, caya salitin na ninyo.
Ang ama. Sa pagca,t, sa pulò ni Robinson ay hindi matiis ang init cung arao ay napipilitan siyang cung may anomang gauà ay pinasisimulan niya sa umagang umaga, at pagtaas nang arao caniyang itiniguil, bago niya pinagbabalican capag dacong hapon na. Nagban~gon na n~gang maagang maaga, dinagdagan nang gatong ang apuy, at quinain ang calahati nang niyog na caniyang natira. Inibig namang ihao ang capirasong laman nang hayop na llama, datapoua,t, sa pagca,t, may amoy dahil sa labis na cainitan, caya hindi siya nacacain nang lamang cati sa arao na yaon.
Sa oras nang caniyang pagcuha nang caniyang supot na ticang dadal-hin sa caniyang pinaggagauan nang man~ga ladrillo, ay naquita niya ang man~ga patatas na caniyang isinilid doon na may dalaua nang arao. Naisipan niyang ilagay ang man~ga patatas na ito sa ilalim nang abo nang caniyang sigâ, at nang maalaman niya cung ano ang maguiguing lasa cung malutò, at capagcatapus nito ay lumacad na.
Dinalidali niyang totoo ang paggauà, na bago tumangahali ay naquita niyang mabuti na ang lagay nang caniyang man~ga ladrillo, na inaacala niyang cailan~gan sa pagbabacod sa caniyang cusina. Saca napatun~go sa tabing dagat sa paghanap nang man~ga ilang talaba; totoong cacaunti ang caniyang naquita, datapoua,t, doo,y, nasumpun~gan niya nang boong caligayahan ang isang pagcaing lalò pang mahalaga.
Si Juan. ¿At ano pô yaon?
Ang ama. Isang hayop na cailan ma,y, hindi niya nacacain; datapoua,t, narin~gig niya na ang laman niyon ay totoong mabuti at masarap.
Si Juan. At sabihin ninyo ¿cung anong hayop yaon?
Ang ama. Isang pagóng na totoong malaqui, at bihirang maquita ang ganoong calaquing pagóng sa man~ga lugar na yaon. Ang bigat ay may isang quintal.
Si Teodora. ¡Caquilaquilabot na pagóng yaon! ¿At mayroon pang lalong malalaqui?
Si Juan. Oo, at totoong malalaqui. ¿Hindi mo naaalaala ang sinasabi sa atin nang ating ama sa historia nang man~ga biaje niong man~ga tauong lumibot sa paliguidliguid nang mundo, at nacaquita sila sa dagat nang dacong timugan nang ilang man~ga pagóng na ang timbang ay may tatlong daang libra?
Si Teodora. ¡Catacottacot!
Ang ama. Pinasan ni Robinson sa balicat yaong malaquing pagóng, ó pauican, at dahandahan niyang dinala sa caniyang yun~gib. Diya,y, pinagpupucpoc niya ang balat sa licod nang pagong hangan sa nagputoc ang bandang ibabâ; at sacá quinuha ang laman at caniyang pinatay, pumiraso nang laman na caniyang iihao. Sa caniyang capaguran ay nagcaroon siya nang gustong cumain; at habang caniyang iniihao, ay pinagiisipisip niya cung ano ang caniyang gagau-in sa natitirang laman nang pagóng at nang houag masirà, sa pagca,t, siya,y, ualang asin at sisiglang pagaasnan.
Iquinapipighati niya ang pagcagunitâ na ang laman nang pagong, na macacain niya hangang man~ga ualong arao at mahiguit pa, ay hindi na macacain pagdating nang apat na puong oras; datapoua,t, naisipan niya ang paraan nang pagaasin. Ang balat sa licod ó talucab nang pagong ay magagauà niyang sisiglan nang pagaasnan. Datapoua,t, ang uicà niya,y, ¿saan aco cucuha nang asin?... ¡Ah, pagcahan~galhan~gal co! aniya. ¿Sinong macapagaalis sa aquin na busan co nang tubig na maalat sa dagat ang laman nang pagong, at ito,y, para ring inasnan? ¡Mabuting caisipan! ang uícà niya; at sa malaquing catouaan sa pagcaisip niya, ay lalo siyang lumicsi nang pagiihao.
Sa catapusa,y, nang malutò na ang capiraso nang pagong, at maticman na niya ang casarapan, ay nagbuntong hinin~ga at naguicà nang ganito: «¡Oh cung aco,y, magcaroon sana nang capirasong tinapay! ¡Pagcahan~gal co niong aco,y, batà, na di co natatalastas na ang capirasong tinapay ay isang daquilang biyayà nang lan~git! Di co pa iquinatotoua niyon ang tinapay lamang, cung ualang cahalong mantequilla ó queso, at n~gayo,y, aariin cong isang malaquing caparalaran, cung magcamit aco nang maiting na tinapay na ibinibigay sa asong nagbabantay sa halamanan.»
Sa pagiisip niya nito,y, naalaala niya ang man~ga patatas na caniyang iniuan sa umaga sa ilalim nang abó. Tingnan natin, aniya, cung ano ang labas; at cumuha nang isang patatas. ¡Bagong caligayahan, at bagong capalaran niya! yaong matigas na bun~ga nang cahoy na matigas ay lumambot at totoong masarap ang amoy nang biyaquin niya, na di na pinagtingnantingnan, at caniya nang isinubò, at naticman niyang totoong masarap.
Magmulà na niyaon ay natalastas ni Robinson na ang bun~gang yaon, bagama,t, nacucuha sa bundoc, ay magagauà niyang parang tinapay.
Quinain na n~ga niya; sa pagca,t, ang sicat nang arao ay totoong masaquit, ay naghilighiligan siyang sandali sa caniyang hihigan, at pinagcurocurò niyang magaling cung ano ang caniyang magagauà, capag nagbauas na ang init nang arao. Totoong cailan~gan, aniya, na hintin cong mabilad sa arao nang tumigas ang aquing man~ga ladrillo, at aquing pasisimulan ang pagtatayô nang pader. Samantala,y, aco,y, lalabas nang panghuhuli nang isang man~ga dalauang hayop na llama. Datapoua,t, ¿anong gagau-in co sa totoong maraming lamang cati? Ang dapat cong gau-in ay aquing tapusin ang cusina co, at nang aquing mapausucan ang anomang ibig cong itingal. ¡Mabuting caisipan ito! ang uicà niya; at caracaraca,y, nagban~gon sa hihigan, napatun~go sa talaga niyang gagau-ing cusina, at nang mapagacaacalà niya doon ang lalong mabuting paraan nang masunod niya ang caniyang ninanasà.
Hindi naglao,t, caniyang natalastas na ang bagay na yao,y, caniyang magagauà; sa pagca,t, bucsan lamang ang pader na caniyang itatayò nang dalauang butas, at isulot niya sa dalauang butas na yaon na magcatapat ang isang cahoy na mahabà, ay ualang caliuagang maisasabit niya ang lamang cating ibig niyang paasuhan, at dahil dito,y, yari na ang chimenea. Dapat na ninyong maacalà na dito sa bago niyang naisipan ay totoo siyang natotouà. Ibibigay niya cahit anoman, houag lamang di tumigas agad ang caniyang man~ga ladrillo, at nang caracaraca,y, mapasimulan na niya ang daquilang bagay na caniyang binabantà. ¿Datapoua,t, anong dapat niyang gau-in? Ang magtiis hangang sa tumigas ang caniyang man~ga ladrillo sa init nang arao, at samantala,y, humanap siya nang sucat magauang paquiquinaban~gan sa hapong yaon.
Sa bagay na ito,y, nagcurocurò siya, at nungò sa caniyang pagiisip ang isang bagay na totoong malaqui sa lahat at siya,y, nagtaca sa caniyang cahan~galan at di niya naisipan agad yaon.
Si Juan. ¿At ano pô yaon?
Ang ama. Ang magalilà sa bahay nang ilang man~ga hayop, na di lamang gagamitin niya sa pagcain cundi naman maguing casama niya.
Si Teodora. ¡Ah! ¿Di pô baga yaong man~ga hayop na tinatauag na llama?
Ang ama. Totoo n~ga: sa pagca,t, yaon lamang ang man~ga hayop na caniyang naquita doon. Sa pagca,t, totoong maaamò ay inacalà niyang hindi siya magcacapagod na humuli nang dalauang buháy.
Si Teodora. ¡Totoong mariquit na bagay! at ibig cong macasama niya, at nang macahuli pa nang dalaua nang man~ga hayop na yaon.
Ang ama. ¿Datapoua,t, ano ang gagau-in mong paraan nang macahuli cang buháy nang man~ga hayop na llama? sa pagca,t, hindi natin dapat na acalain na totoong maaamò na napahuhuli sa camay.
Si Teodora. Cung gayo,y, ¿paanong gagau-in ni Robinson sa paghuli sa canila?
Ang ama. Diyan naririyan ang cahirapan; at ito ang pinangugulan niya nang matagal na pagiisip ó pagcucurò. Datapoua,t, capag ang tauo,y, nagaacalà nang isang bagay na may capangyarihang mayari, ay ang pagpipilita,y, ang catiyagaan at pananatili, sa pagca,t, sa catapusa,y, tatalunin niya ang lahat nang caniyang pagiisip at casipagan. Totoong daquilà ang capangyarihang ipinagcaloob sa atin nang maauaing Cumapal sa atin.
Talastasin ninyo ito; cailan ma,y, houag cayong magaalinlan~gan at malulupaypay ang inyong loob sa anomang bagay na inyong gagau-in, cahit anong hirap, houag lamang di ninyo pagtiticahang matibay hangan sa di ninyo maquitang matapus. Ang casicapan, ang laloong pagcucuro, ang catibayan nang loob, ay siyang iquinayayaring madalì nang man~ga bagay na sa unang paggauà ay inaacalang di mayayarì. Cailan ma,y, houag ninyong pahihinain ang loob, cahit anong cahirapan ang nacahahadlang sa anomang bagay na ibig ninyong gau-in; cundi acalain ninyo na cung lalong malaqui ang pagpipilit na quinacailan~gan sa paggauà nang anomang bagay, ay lalong malaqui ang caligayahan na inyong cacamtan cung maquita ninyong matapus na.
Ganito n~ga ang guinauà ni Robinson nang macatagpò nang paraan sa paghuling buhay nang man~ga hayop na llama; at ito,y, ang paghahandà nang isang silò, magtatagò siya sa alin mang cahoy, at ihahaguis niya ang silò sa unang hayop na lumapit sa caniya.
Dahil dito,y, guinugol niya ang ilang oras sa paggauà nang isang lubid na may catibayan; at nang maicanà na ang silò na cung hilahin ay maghihigpit, ay tinicman niyang madalas at nang caniyang maalaman cung mabuti na, at dumadagusdos cung hilahin.
Inaacalà ni Robinson na malayò ang caraniuang iniinoman nang man~ga hayop na llama, at sa pagaalinglan~gan niya na hindi lalapit nang batis sa dacong hapon, sa pagca,t, cailan man ay hindi niya naquiquitang naparoroon cundi tanghali lamang, ay inaliban ang caniyang paglabas sa icalauang arao, at ang caniyang guinaua,y, naghandâ nang lahat nang babaonin sa paglacad. Sa macatouid baga,y, naparoon sa lugar na quinaquitaan niya nang patatas, at pinunò niya ang caniyang supot. Ang iba,y, ibinaon niya sa abó, at inilagay niya ang natira sa isang suloc nang caniyang yun~gib, at nang caniyang macain sa man~ga arao na susunod. Bucod dito,y, pumutol pa nang capirasong laman nang pagong, na caniyang cacanin sa hapunan at sa quinabucasan nang umaga, sacá dinilig nang tubig sa dagat ang natira nang laman nang pagong.
Pagcatapus ay humucay sa lupà; doon inilagay ang talucab nang pagong na quinasisidlan nang lamang inasnan; sa ibabao inilagay ang capirasong inihao na cacanin sa gabi, at tinacpan nang man~ga san~ga nang cahoy ang bibig nang hucay na yaon.
Nang mangyaring malibang ang caniyang loob, ay nagpasial siya sa tabi nang dagat, na doo,y, masarap ang hihip nang han~gin na nacapagbabauas sa malaquing cainitan.
Minamalas niya ang calauacan nang dagat, at iquinatotouâ niya ang pagcaquit nang mahihinhing alon, na marahang naghahalihalili, ay bahaguia na lamang nagagalao ang capatagan nang dagat. Datapoua,t, nang maibaling ang man~ga matá sa lugar na quinalalag-yan nang caniyang bayang ninanasang sapitin ay natulò ang caniyang luhà sa matá, at nanariuà ang pagcagunità niya sa caniyang man~ga iniibig na magulang. «¿Anong guinagauà caya n~gayon, ang uicà niyang lipos nang capighatian, anong guinagauà caya nang man~ga magulang cong ualang caaliuan? Cung hindi namatay sa carahasan nang mapait na capighatiang ibinigay co sa canila, ¡laquing calungcutan ang canilang quinasapitan! ¡laquing pagbubuntong hinin~ga sa di pagcacaroon cundi iisang anác, at ang anac na ito na tantong iniibig nila, ay nagasal nang totoong masamâ, na nacapan~gahas iuan sila! Patauarin ninyo, mapalayao cong man~ga magulang, patauarin ninyo ang palamara at naualà ninyong anac, na nagbigay sa inyo nang labis na capighatian. At Icao, mapagpalang Maycapal, nacaisaisa cong Ama, at nacaisaisa cong casama sa iláng na ito, at tagapagcupcop at caaliuan co, hulugan mo ang man~ga iniibig cong magulang nang iyong man~ga mahalagang biyayà, at nang lahat nang man~ga capalaran at caguinhauahang itinatalaga mo sa aquin, at dahil sa casucaban co,y, di aco naguing dapat tumangap nang man~ga biyayang yaon; ipagcaloob mong lahat, Pan~ginoon co, sa icaguiguinhaua nila, nang mabayaran ang man~ga capighatian na dahil sa aquin ay canilang dinalitâ. Magcapalad nauà sila, yayamang sila,y, ualang casalanan; at sa pagca,t, aco ang sucaban ay titiisin co nang boong pag-ayon sa iyong calooban ang man~ga capahamacan, na sa icapagbabago cong asal ay iniibig ipahatid sa aquin n~gayon nang di malirip mong carunun~gan.»
Sa murang balat nang isang cahoy na nalalapit sa caniya, ay iguinuhit nang sundang ang man~ga cagalanggalang na n~galan nang caniyang ama at ina, tumutulô ang luhang caniyang hinahagcan, at ganito rin naman ang guinaua sa ibang punò nang cahoy na caniyang sinusulatan nang n~galan nang caniyang man~ga magulang, na ang nasà niya,y, maalaala sa lahat nang oras.
Si Teodora. Si Robinson ay totoong naguiguing mabuting tauo. Tingnan pô ninyo,t, n~gayo,y, tila panahon na na siya,y, han~goin nang Dios sa man~ga cahirapan sa pulong yaon, at siya,y, dal-hin sa bahay nang caniyang man~ga magulang.
Ang ama. Ang Dios lamang na nacatatalastas nang lahat nang bagay, at nacaalam nang nararapat cay Robinson, ay siyang magtatalaga nang maguiguing capalaran niya. Ang man~ga nangyari sa binatang ito, ay siyang parang nagpunlà sa caniyang puso nang binhi nang cabanalan; datapoua,t, ¿sinong nacatatalastas, cung ang man~ga ibang bagay ay macasasamang muli sa caniya? Cung n~gayo,y, macaaalis sa pulô, cung macapagbabalic na muli sa bahay nang caniyang man~ga magulang, ¿sinong macatatalastas cung ang isang masamang halimbauà, ó ang man~ga caguinhauahan at man~ga catamasahan, ay macapagpapasamang muli nang caniyang man~ga caugalian? Tunay n~ga, man~ga anac co, yaong cahatulan na: ang nacatayo,y, magin~gat nang houag marapâ.
Habang si Robinson ay nagpapasial, para nang sinabi co na sa tabi nang dagat, ay naisipan niyang mabuti ay maligò, yayamang siya,y, batà pa ay natutong luman~goy. Hubad siya; datapoua,t, ¡gaanong laqui nang caniyang panguiguilalas nang maquita niya ang lagay nang caniyang barò, at baquit ualà na cundi yaon lamang! sa pagca,t, siyang nacasoot sa caniyang mahaba nang arao, baquit totoong mainit sa pulòng yaon, ay hindi na maquilala cung ano ang culay. Linabhan n~ga niyang mabuti bago siya naligò; iniyangyang niya sa isang cahoy, at nang matuyò, bago lumusong siya sa tubig.
Luman~goy siyang napatun~go sa isang pulò na lumilitao sa dagat, at cailan ma,y, di pa niya dinarating.
Ang pagpatun~gong ito ni Robinson sa pulòng yaon ay totoo niyang pinaquinaban~gan; sa pagca,t, natalastas niya na sa man~ga oras na pagsulong nang tubig ay lumulubog ang pulòng yaon, at sa pagurong ay naiiuan doon ang maraming man~ga pagong, man~ga talaba, man~ga cabibi at iba pang macacain. Ualà siyang hinuling anoman nang arao na yaon, at niyon naman ay di niya quinacailan~gan. Sa pagca,t, niyon ay saganà siya; datapoua,t, iquinatouà niyang totoo ang pagcatalastas nito.
Ang pulòng yaon na caniyang linalan~guyan, ay totoong masaganà sa isdâ, na halos ay caniyang mahuli sa camay; at cung mayroon siyang lambat, ay sucat macahuli nang isang libo mang isdâ. Totoo n~ga,t, ualà siyang lambat; datapoua,t, sa pagca,t, siya,y, totoong mapapalarin sa lahat nang caniyang guinauà magpahangan n~gayon, ay inacalà niyang sa calaunan nang panahon ay matutumpac siyang gumauà nang isang lambat na ipan~gisdâ.
Malaqui ang caniyang touà sa man~ga bagong bagay na caniyang naquita, umahon na nang macatapus na siya,y macapaligò na mahiguit na isang oras; at yayang tuyò na ang caniyang barò dahil sa hihip nang han~gin, ay isinoot niyang maligaya, sa pagca,t, niyon lamang nagcaroon siya nang malinis na damit.
Datapoua,t, sa pagca,t, nagaui na siya sa pagcucurò, ay bumunggò sa caniyang pagiisip na di maglalalong lubhá ang caniyang barong yaon; sa pagca,t, laguing siyang na sa sa caniyang catauan, ay cung magcadurogdurog na ay hindi niya maaalaman cung paano ang pagcacaroon niya nang damit. Sa pagcagunità nito,y, parang natubigan ang lahat nang quinamtan niyang caligayahan; datapoua,t, pinapanghinapang niya sa boong macacayanan, at nagtuloy sa caniyang tahanan, puspos nang pagasa sa Dios na siya,y, hahan~goin sa lahat nang caguipitan.
Si Luisa. Totoong naiibigan co nang totoo itong si Robinson. Totoong icaliligaya co na siya,y, maparito at dumalao sa atin.
Si Teodora. Cung aco po,y, bibig-yan ninyo nang isang pliegong papel, ay totoong malaqui ang pagcaibig cong sulatan ang señor Robinson.
Si Nicolás. Aco naman.
Si Juan. Di co rin naman calilimutan ang pagsulat sa caniya.
Si Luisa. Cung aco,y, marunong sumulat, ay maquiquita ninyo ang ipadadala co sa caniya.
Ang ina. Hindi cailan~gan; sasabihin ninyo sa aquin ang ibig ninyong sabihin sa caniya, at susulatin co.
Si Luisa. Ganoon n~ga pô, inang.
Ang ina. Cung gayo,y, pumarito cayong lahat. Bibìg-yan co ang baua,t, isa sa inyo nang papel. Nang macaraan ang calahating oras ay isa,t, isang dumarating ang man~ga batà na naglulucsuhan, at ipinaquiquita sa canilang ama ang ipadadalang sulat nang baua,t, isa cay Robinson.
Si Luisa. Narito pò ang aquing sulat, at mangyaring basahin ninyo.
Ang ama. (Binasa niya sulat ni Luisa.[4]
«Iniibig cong Robinson: pagpilitan mo ang paguiguing mabuting tauo at pagpapacasipag, sa pagca,t, ito,y, calulugdan nang man~ga tauo at nang iyong man~ga magulang naman. Tangapin mo ang aquing pacumusta. Naquita mo na na ang pagcacailan~gan ay nacapagpapagauà nang maraming bagay. Si Teodora at si Juan ay nagpapacumusta sa iyo, at gayon din si Enrique at si Nicolás. Dalauin mo cami ritong isang arao, at bibig-yan quita nang ibang man~ga cahatulan na lalò pang magaling.
Luisa.»
[Talababa 4: Pinatotoohanan nang autor aleman na ang man~ga sulat na ito,t, gayon din naman ang caramihan nang man~ga tanong at sagot nang man~ga batà na natalatà sa librong íto, ay tunay at sinaling magaling sa man~ga sinasabi nang man~ga batang tínuturuan.]
Si Teodora. N~gayo,y, tingnan pô ninyo ang aquin.
Binasa nang ama. «Caibigan co: ninanasà namin sa iyo ang lahat nang cagalin~gang aming macacayanan, at capag aco,y, binig-yan nang cuarta ay ibibili quita nang anomang bagay. At pacain~gatan mo ang pagpapacabuti nang caugalian para nang pinasimulan mo na. Tangapin mo ang caunting tinapay na ipinadala co sa iyo, at pagin~gatan mong houag cang magcasaquit. ¿Ano ang lagay mo n~gayon? Mabuhay cang magaling, caibigan cong Robinson, na bagama,t, hindi quita naquiquilala, ay totoong iniibig quita, at aco ay ang tapat mong caibigan na si
Teodora.»
Si Nicolás. Ito pô ang aquin, maicli pò lamang totoo.
Binasa nang ama. «Minamahal cong Robinson: iquinalulumbay cong totoo ang pagcaquita cong icao ay totoong caauaauà. Cung icao ay na sa sa bahay nang iyong man~ga magulang, ay di mo masasapit ang ganiyang man~ga cahirapan. Iquinaliligaya co ang icao ay ualang damdam, at mabalic cang madali sa bahay nang iyong man~ga magulang. Á Dios. Ang iyong caibigan na si
Nicolás. Hamburgo 7 de Febrero.»
Si Juan. Ang aquin naman.
Binasa nang ama. «Sr. Robinson: quinaaauaan co cayong totoo, sa pagca,t, cayo,y, nahihiualay sa lahat nang tauo: inaacalà cong sa oras na ito,y, totoo cayong nagsisisi na. Houag cayong magcacaramdam; at ninanasa co sa boong pusò, na balang arao ay maquiquita namin cayo, cung cayo,y, papabalic na sa bahay nang inyong man~ga magulang. Houag ninyong pabayaan ang pagasa sa Dios mulà n~gayon hangan sa man~ga haharaping arao, at cayo,y, pagpapalain niya. Sinasabi cong muli, na cayo naua,y, houag magcacaramdam. Ang inyong tapat na caibigan na si
Juan. Hamburgo 7 de Febrero.»
Si Enrique. Ualà acong guinauà cundi isinulat cong madali ang borrador na ito, at nang aco,y, macapagbalic agad dito.
Binasa nang ama. «Totoong minamahal cong catoto at señor Robinson: ¿ano pò ang lagay ninyo sa pulóng iyan? Nabalitaan co na totoong maraming cahirapan. Hindi pa ninyo natatalastas na cung ang pulóng inyong quinalalaguian, ay tinatahanan ó hindi, at icatotouà cong maalaman. Natalastas co naman na cayo,y, nacacuha nang isang malaquing guintô; datapoua,t, hindi ninyo magamit sa anomang bagay sa pulóng iyan.»
Ang ama. Idinagdag mo sana ito: «Dito man sa Europa ay hindi iquinapaguiging mabuti at iquinapaguiguing mapalad nang man~ga tauo ang guintô.» «Lalò pa ninyong paquiquinaban~gan cung sa lugar nang guintô ay nacacuha cayo nang capirasong patalim na magagauang sundang, palacol at iba pang casangcapan. Houag nauà cayong magcacasaquit at pagutusan ninyo ang tunay ninyong catoto na si
Enrique.»
Si Teodora. At n~gayo,y, ¿paanong gaga-uin natin na ang man~ga sulat na ito,y, dumating sa caniya?
Si Luisa. ¿Mayroon pa bagang sucat gau-in para nang ibigay natin sa Capitan nang alin mang sasac-yan napatutun~go sa América? At cung gayo,y, mapadadalhan naman natin nang anomang bagay si Robinson. Ibig co siyang padalhan nang pasas at almendras; ¿bibig-yan baga ninyo aco, inang?
Si Ramon. (Binulun~gan ang canilang ama.) Ang isip nila,y, totoong buhay pa si Robinson.
Ang ama. Pinasasalamatan co cayong ualang hangan, man~ga anac co, sa n~galan ni Robinson dahil sa magandang loob ninyo sa caniya; datapoua,t, hindi ninyo maipadadala sa caniya ang man~ga sulat na iyan.
Si Teodora. ¿At baquit hindi?
Ang ama. Sa pagca,t, malaon nang panahon na ang caloloua ni Robinson ay na sa cabila nang buhay, at ang caniyang catauan ay naguing lupà na.
Si Teodora. ¿Baquit pò mamamatay, cung n~gayo,y, bagong capaliligò lamang?
Ang ama. Nalilimutan mo, Teodora, na ang sinasalitâ co cay Robinson, ay nangyari nang may limang puo nang taon. Datapoua,t, n~gayo,y, isinusulat co ang caniyang Historia, at diya,y, isasama cong ipalilimbag ang inyong man~ga sulat. Cung caniyang matangap ang man~ga sulat na iyan sa cabilang buhay, ay inaacala cong icalulugod niyang lubhâ ang pagcatalastas nang daquilang pagmamahal ninyo sa caniya.
Si Luisa. Datapoua,t, houag pò ninyong di ipatuloy ang lahat nang man~ga bagay na nangyari sa caniya.
Ang ama. Oo. Sasabihin co pa sa inyo ang man~ga nangyari sa caniyang buhay, na totoong icatotoua ninyo. N~gayo,y, tila sucat na.
Si Robinson ay nang matapus nang macapaligò, ay nagbalic sa caniyang tahanan, cumain nang hapunan at nagpahin~gang lubhang mahinahon. Tularan naman natin siya.